"Cái gì cũng có giá của nó" và nghề gỡ vướng cho năm trăm doanh nghiệp của chị Đinh Thị Hạnh ở Bắc Ninh

"Cái gì cũng có giá của nó."

Người bạn của tôi ở Bắc Ninh, chị Đinh Thị Hạnh, giữ câu ấy làm quan điểm sống. Chị hiểu nó theo cách của người làm nghề: bỏ thời gian, sức lực ra học hỏi thì kết quả là hiệu quả công việc được ghi nhận. Hai mươi tư năm trong ngành Hải quan, chị trả cái giá ấy đều đặn, bằng những trang văn bản đọc đi đọc lại.

Chị là công chức Bộ phận Tổng hợp của Hải quan Bắc Ninh, được giao quản lý chung một bộ phận mười người, mỗi người phụ trách một mảng. Riêng chị chuyên quản khoảng năm trăm doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất trên địa bàn, cả vốn trong nước lẫn vốn nước ngoài.

Một đời nghề bên những xưởng gia công và khu chế xuất

Gần như suốt hai mươi tư năm công tác, chị Hạnh làm việc với cùng một mảng: doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất. Kiểm tra cơ sở sản xuất, kiểm tra báo cáo quyết toán nguyên liệu, vật tư, sản phẩm, rồi tiêu hủy, khâu nào cũng có quy định riêng, và người làm Hải quan phải nắm được trọn chuỗi ấy.

Dám học thêm một nghề khi bước sang hậu kiểm

Bước ngoặt lớn nhất trong nghề của chị đến vào giai đoạn 2017 đến 2022, khi chị chuyển từ khâu thông quan sang đơn vị Kiểm tra sau thông quan. Đó là bước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Trước kia, chị kiểm tra lúc doanh nghiệp làm thủ tục xuất nhập khẩu hàng hóa. Sang hậu kiểm, chị kiểm tra doanh nghiệp khi hàng đã thông quan và đưa vào sử dụng, đọc số liệu để xem nguyên liệu có được dùng đúng mục đích hay không.

Muốn làm được việc đó phải đọc được sổ sách của doanh nghiệp, nên chị đi học thêm kế toán, kiểm toán. Chị nói thẳng là học xong vẫn thấy khó, và đến nay phân tích số liệu vẫn là kỹ năng chị còn phải cố. Trong các cuộc kiểm tra, chị thường là người định hướng, để đồng nghiệp đi vào làm số liệu theo hướng ấy.

Đã ngót mười lăm năm trong nghề mà vẫn chịu ngồi học lại kế toán từ những bài cơ bản, rồi thẳng thắn nhận chỗ nào mình còn yếu, đó là sự khiêm tốn của người làm nghề thật.

Người thuộc luật nhờ đọc và đọc

Hỏi chị chuyên môn sâu nhất là gì, chị trả lời gọn: nắm được các quy định pháp luật về quản lý doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất.

Chị có một nhận định rất đáng để người làm xuất nhập khẩu ghi nhớ: sai lầm, sai sót trong nghề chủ yếu do không nắm chắc quy định, vì mọi vấn đề đều đã được quy định trong văn bản pháp luật. Lỗi hay gặp nhất là doanh nghiệp không nắm được thời hạn phải thông báo cơ sở sản xuất, nên thông báo chậm, có nơi không thông báo.

Còn cách làm của chính chị thì chị bảo không có gì đặc biệt: "Cách làm của tôi chỉ là đọc và đọc, nghiên cứu và tự rút ra kinh nghiệm trong quá trình làm việc."

Lời khen chị nhận nhiều nhất, từ lãnh đạo, đồng nghiệp lẫn doanh nghiệp, là có kinh nghiệm xử lý công việc. Còn điều chị tự hào nhất lại nằm ở thái độ: nghiêm túc, chịu khó học hỏi, nghiên cứu. Kinh nghiệm là thứ người khác nhìn thấy, còn sự nghiêm túc là thứ đã làm ra kinh nghiệm ấy.

Điểm tựa của năm trăm doanh nghiệp

Mỗi tháng chị trao đổi, giải quyết việc cho khoảng hai, ba trăm doanh nghiệp. Họ tìm đến chị qua đủ mọi đường: nhóm Zalo, điện thoại, công văn, đến tận cơ quan, và qua hệ thống điện tử. Người làm việc trực tiếp với chị là nhân viên xuất nhập khẩu, và họ lo nhất về quy định mới của ngành, về thông báo và kiểm tra cơ sở sản xuất, về cách lập báo cáo quyết toán.

Hỏi chị có trường hợp nào nhớ mãi không, chị đáp: "các trường hợp đều như nhau, có vướng mắc đến hỏi và được trả lời". Tôi đọc câu ấy như một nguyên tắc phục vụ. Doanh nghiệp nào có vướng mắc tìm đến cũng được trả lời, và chị coi đó là chuyện bình thường của nghề.

Ca gần nhất chị kể là một công ty lập báo cáo quyết toán bị sai vì chưa nắm rõ quy định. Chị hướng dẫn công ty lập lại theo đúng quy định. Một người cán bộ chịu ngồi chỉ cho doanh nghiệp làm đúng từ đầu thì cái lợi về sau là của cả hai bên.

Người gánh phần việc nặng của cả bộ phận

Hỏi việc nào nặng nhất, chị nói ngay: "Việc nào cũng nhiều hết." Nếu buộc phải chọn một việc mệt nhất, lặp lại nhiều nhất, thì đó là kiểm tra báo cáo quyết toán. Bên cạnh là những bản báo cáo tổng hợp gửi lãnh đạo. Riêng bản báo cáo tháng về các doanh nghiệp chuyên quản không phát sinh hoạt động xuất nhập khẩu, chị tự làm mất khoảng bốn tiếng.

Vừa giữ năm trăm đầu mối doanh nghiệp, vừa quản chung mười đồng nghiệp, chị nói về tất cả bằng đúng câu ấy, không kêu ca thêm. Sức bền ấy giữ cho một bộ phận chạy đều.

Trả lại thời gian cho việc đọc

Chị đang muốn giao cho trợ lý AI những việc lặp lại nhiều nhất: đối chiếu số liệu quyết toán để ra bảng chênh lệch, soạn bản báo cáo tháng đang tốn bốn tiếng, theo dõi các doanh nghiệp chuyên quản, và phân tích số liệu, đúng cái kỹ năng chị tự nhận còn yếu. Xa hơn, chị muốn có một trợ lý trả lời vướng mắc của doanh nghiệp trên các nhóm Zalo, vì những câu họ hay hỏi đều đã có trong văn bản pháp luật. Mục tiêu sau ba tháng của chị là dồn mọi đầu việc gọn lại trong nửa ngày, phần thời gian dôi ra để nghỉ ngơi và đọc văn bản. Đến cả thời gian được trả lại, chị vẫn dành một phần cho việc đọc. Đó là nỗ lực của một người không chịu đứng yên sau hai mươi tư năm, và chị đã tìm ra con đường để kinh nghiệm của mình phục vụ được nhiều doanh nghiệp hơn.

Cái giá đã trả bằng hai mươi tư năm đọc

Hai mươi tư năm, năm trăm doanh nghiệp, mỗi tháng hai ba trăm lượt vướng mắc được gỡ. Chị Hạnh đã trả cái giá của nghề bằng sự nghiêm túc, và kinh nghiệm hôm nay là thứ chị nhận lại.

Chúc mừng chị Hạnh. Chúc ba tháng tới, bản báo cáo bốn tiếng mỗi tháng chỉ còn là chuyện cũ, và trợ lý trên các nhóm Zalo sớm trả lời doanh nghiệp đúng như cách chị vẫn trả lời: có vướng mắc đến hỏi là được trả lời.