Hồ sơ mời thầu không gọi tên hãng và mười lăm năm giữ pháp chế cho nhà máy điện của chị Đỗ Thị Tố Loan ở Uông Bí
Trong một công ty lớn, mỗi lần mua sắm hàng hóa, thường có những anh chị em quen tay với một nhãn hàng uy tín và mong được mua đúng loại ấy. Hồ sơ mời thầu đi qua bàn chị Đỗ Thị Tố Loan thì chỉ ghi tiêu chuẩn kỹ thuật, không ghi tên hãng. Nhà thầu nào đáp ứng đủ tiêu chuẩn là được. Có những lần, vì vậy mà mọi người không mua được đúng loại hàng mình mong muốn.
Làm đúng luật đôi khi không làm ai cũng vừa lòng. Chị Loan vẫn làm đúng, và làm như thế đã mười lăm năm.
Người bạn của tôi ở Uông Bí là chuyên viên pháp chế Phòng Hành chính và Lao động, Công ty Nhiệt điện Uông Bí, đơn vị thuộc Tổng công ty Phát điện 1, Tập đoàn Điện lực Việt Nam. Chị kiêm thêm công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại tố cáo, và làm thư ký tổng hợp các cuộc họp.
Tấm bằng luật và con đường tự mở
Chị học Cử nhân Luật bốn năm ở Trường Đại học Luật Hà Nội. Ra trường, chị không có ai hướng dẫn, phải tự làm và tự học. Chị hiểu sớm rằng tấm bằng chỉ là cái nền, vì "công việc thực tế muôn vàn tình huống đòi hỏi phải nắm chắc để tham mưu, và tư vấn".
Mười lăm năm qua, chị rèn nghề bằng ba con đường: tự học hỏi, hỏi cơ quan cấp trên, và theo các lớp tập huấn của Tổng công ty Phát điện 1 và Tập đoàn Điện lực Việt Nam. Người không có thầy kèm cặp mà vẫn đứng vững ở vị trí tham mưu pháp lý cho cả một công ty, đó là người tự đặt cho mình chuẩn rất cao.
Mỗi hợp đồng một bài toán riêng
Mỗi tháng có khoảng bảy, tám hợp đồng đi qua tay chị trước khi tới bàn Giám đốc. Cái khó chị nói rất rõ: mỗi hợp đồng lại phát sinh một kiểu. Với từng hợp đồng, chị phải áp đúng quy định của luật, dẫn chiếu chính xác điều khoản trong các văn bản pháp luật hiện hành.
Chị làm tham mưu cho Ban Giám đốc ba người, tư vấn cho khoảng năm mươi người ở các phòng ban nghiệp vụ khi họ vướng chuyện chuyên môn, và là chỗ để khoảng sáu trăm người lao động trong công ty tìm tới khi cần. Những người hay hỏi chị nhất ở độ tuổi bốn mươi đến năm mươi lăm, và họ vướng nhiều nhất về hợp đồng.
Một hợp đồng dẫn chiếu sai một điều khoản có thể kéo theo cả một chuỗi rắc rối về sau. Người ngồi soát từng dòng trước khi lãnh đạo đặt bút ký đang lặng lẽ giữ an toàn cho cả công ty, việc ấy ít ai nhìn thấy, nhưng thiếu nó thì ai cũng thấy ngay.
Người giữ chuẩn trong từng gói thầu
Mảng chị thấy mình vững nhất là đấu thầu, mỗi tháng thẩm định khoảng năm, sáu gói. Chị chỉ ra đúng chỗ người làm hồ sơ hay vấp: "Trong đấu thầu lỗi thường hay mắc khi xây dựng hồ sơ mời thầu đối với yêu cầu kỹ thuật thường dễ bị nêu ký mã hiệu, hãng sản xuất."
Cách chị làm là rà soát hồ sơ mời thầu, rồi phối hợp với thành viên phụ trách kỹ thuật để dựng yêu cầu kỹ thuật theo tiêu chuẩn. Viết theo tiêu chuẩn thì nhà thầu nào đủ năng lực cũng có cửa, cuộc chọn lựa công bằng, và đồng tiền của công ty được tiêu đúng luật. Đó là câu chuyện ở đầu bài này. Giữ được nguyên tắc khi chính đồng nghiệp quanh mình mong một lối dễ hơn, phải là người vừa vững nghề vừa vững lòng.
Một người, nhiều vai
Phòng Hành chính và Lao động của chị có hơn một trăm người, làm nhiều lĩnh vực khác nhau. Ở mảng thanh tra mới có thêm một bạn đang học việc, còn lại phần lớn việc pháp chế, thanh tra, giải quyết khiếu nại tố cáo và thư ký cuộc họp đều do chị phụ trách. Chị còn làm thư ký các cuộc họp giao ban và thư ký Hội đồng xử lý kỷ luật.
Việc đến với chị qua văn bản hoặc qua điện thoại. Đơn thư thì tùy tình hình thực tế phát sinh, không đoán trước được. Một người phải cùng lúc soi hợp đồng bằng con mắt của luật, xử lý khiếu nại bằng sự công tâm, và ghi chép cuộc họp bằng sự chính xác, ba thứ ấy đòi ba kiểu bình tĩnh khác nhau. Chị gánh cả ba.
Ba ngày cho một bản kết luận giao ban
Việc tốn thời gian nhất của chị là làm kết luận giao ban. Cuộc họp có nhiều thuật ngữ kỹ thuật, nhiều ý kiến nêu ở dạng khái quát. Chị phải chuyển những ý ấy thành ý kiến chỉ đạo của Giám đốc, gửi tới từng đơn vị, rõ ai làm việc gì.
Một bản kết luận chị "mất vài 3 ngày vì nghe đoạn ghi âm vất vả trong việc tổng hợp các ý kiến chỉ đạo trong ghi âm không rõ ràng với các thuật ngữ chuyên ngành trong các lĩnh vực kỹ thuật". Ba ngày ngồi nghe đi nghe lại để không sót một ý chỉ đạo nào, đó là sự cẩn trọng của người biết một ý chỉ đạo ghi sai thì cả đơn vị nhận việc sẽ làm lệch.
Từ ba ngày xuống một tiếng
Chị đang muốn giao cho trợ lý AI phần soạn nháp. Trợ lý dựng bản nháp thông báo ý kiến chỉ đạo, chia theo từng đơn vị, ngắn gọn, dùng đúng thuật ngữ kỹ thuật; chỗ nào nghe chưa rõ thì đánh dấu để chị kiểm lại trước khi trình Giám đốc. Tiếp theo là rà soát hợp đồng, thẩm định dự thảo quy chế, quy định, rồi thẩm định hồ sơ mời thầu, trong đó soát kỹ lỗi nêu ký mã hiệu, hãng sản xuất. Mục tiêu chị đặt sau ba tháng rất cụ thể: một bản kết luận giao ban từ hai, ba ngày xuống còn một tiếng, một hợp đồng rà trong khoảng hai mươi phút, một gói thầu thẩm định trong khoảng một tiếng. Người làm pháp chế đã quen với sự chính xác, nay chủ động đón công nghệ mà vẫn giữ mình là người kiểm cuối cùng, đó là nỗ lực rất đáng trân trọng, và chị đã tìm ra con đường để trả lại cho mình những ngày đang bị ngốn vào việc nghe ghi âm.
Mười lăm năm chưa ngừng học
Điều chị tự hào nhất về công việc của mình là "luôn học hỏi, tìm hiểu các lĩnh vực mà mình phụ trách." Một người tự học từ ngày đầu ra trường, mười lăm năm sau vẫn giữ nguyên thói quen ấy, nên mỗi hồ sơ đi qua tay chị đều được soi bằng hiểu biết mới nhất.
Chúc mừng chị Loan. Chúc ba tháng tới, những bản kết luận giao ban của chị ra đời trong một buổi sáng, và chị có thêm thời gian cho những hợp đồng, những gói thầu cần đến con mắt của người giữ luật.