Pho tượng đá mài giũa những tay chèo và lời phát biểu chạm tim của chị Dương Thị Mai ở Thái Nguyên

Có một pho tượng Phật bằng đá đặt trên cao, bao người ngước lên nhìn. Những bậc đá để người ta lên xuống cũng bằng đá, vậy mà ngày nào cũng bị giẫm dưới chân. Cùng một chất đá, một bên được ngưỡng vọng, một bên nằm dưới gót giày. Chỗ khác nhau là pho tượng đã chịu bao nhiêu nhát đục, bao nhiêu lần mài.

Đó là câu chuyện chị Dương Thị Mai kể cho ba vận động viên nam, sau lần cả ba trốn đi chơi net suốt một đêm. Khi trao đổi với tôi về cách dẫn dắt vận động viên, chị chọn đúng chuyện ấy để kể.

Chị là Huấn luyện viên trưởng môn Đua thuyền, đồng thời là Trưởng phòng Huấn luyện thể thao của Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao tỉnh Thái Nguyên. Một người vừa cầm đội, vừa lo việc huấn luyện chung của cả trung tâm, ngày ngày đi giữa sân tập và bàn giấy.

Dạy bằng câu hỏi thay cho tiếng quát

Đêm ấy, ba cậu lẻn đi chơi net tới sáng. Chị Mai chọn cách khác: "Tôi không quát mắng mà phân tích để các bạn hiểu lỗi, rồi đặt câu hỏi để các bạn tự nhận ra."

Chính từ những câu hỏi ấy, các cậu nói ra điều nằm ở dưới đáy: áp lực thành tích. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy ba cậu trai ham chơi. Người huấn luyện viên chịu hỏi thì thấy ba con người đang gồng mình dưới sức nặng của huy chương, cần một lối thoát và đã chọn nhầm lối.

Một tiếng quát có thể giữ người ta ở lại sân tập thêm vài hôm. Một câu hỏi đặt đúng lúc giữ được cái tâm của người ta với nghề lâu hơn nhiều.

Pho tượng và những bậc đá

Chỉ khi các cậu đã tự gọi tên được áp lực của mình, chị mới kể chuyện pho tượng. Chị chốt lại bằng một câu mà người làm nghề nào cũng có thể mang theo: "Muốn được ngưỡng mộ, khen ngợi và thành công thì phải chịu nhiều rèn giũa, như pho tượng phải chịu nhiều mài giũa mới thành."

Ba cậu thông suốt. Tự các cậu tìm đến xin lỗi chị, hứa tập chăm chỉ, tập luyện tốt hơn. Và có một điều chị nhắc tới sau cùng: các cậu biết thương gia đình nhiều hơn.

Chị không hứa với các cậu rằng nghề sẽ nhẹ đi. Chị cho các cậu một cách nhìn khác về chính sức nặng ấy: những nhát mài hôm nay là để mai kia được đứng trên cao. Từ một lỗi kỷ luật, chị dẫn các cậu về tới tình thương với gia đình. Đó là việc của người làm thầy, đi xa hơn nhiều so với việc cầm chiếc đồng hồ bấm giờ bên mép nước.

Mang sức mạnh nội tại cho người làm thể thao

Những người chị muốn phục vụ là viên chức, huấn luyện viên và vận động viên thể thao thành tích cao. Điều chị muốn trao cho họ được chị viết rất đầy: kỹ năng sống, tinh thần tương thân tương ái và đoàn kết trong cuộc sống; sự đồng cảm, ý chí và tinh thần hy sinh trong công việc; và "sức mạnh nội tại và sự tự tôn nghề nghiệp."

Thể thao thành tích cao nhìn từ ngoài là bảng huy chương. Chị Mai nhắm vào chỗ ít ai đo được: cái gốc bên trong của người làm thể thao. Huy chương có ngày treo lên tường, còn sức mạnh nội tại thì đi theo người ta suốt đời. Là người truyền nghề, tôi quý chữ "tự tôn nghề nghiệp" trong lời chị. Người làm nghề phải tự hào về nghề của mình trước thì mới đi đường dài với nó được.

Chuẩn mực của một lời phát biểu

Chị Mai còn mang một trăn trở rất riêng của người đứng đầu: làm sao để lời mình nói ra chạm được tới tim người nghe. Chị đặt chuẩn cho mình từ một bài phát biểu chị ấn tượng, bài của một sĩ quan công an trẻ tại lễ kỷ niệm 80 năm truyền thống Công an nhân dân năm 2025. Chị nhớ người phát biểu xúc động và tự hào, còn bài thì "có đầu có đuôi, logic, có chiều sâu, tự tin và tươi trẻ". Chị gọi đó là chuẩn mực mình muốn hướng tới.

Một huấn luyện viên trưởng tự đặt cho mình chuẩn mực của người cầm bút, đó là người không chịu dừng lại ở chỗ mình đã vững.

Trao lời cho người đứng trên bục vinh danh

Cho lễ vinh danh huấn luyện viên, vận động viên tiêu biểu xuất sắc năm 2025, chị chuẩn bị hai bài phát biểu: một bài chị tự đọc, một bài cho một vận động viên tiêu biểu đọc. Theo chị, "Phần khó viết nhất là mở đầu và thân bài, vì đó là chỗ người nghe dễ chạm tim nhất."

Vận động viên ấy, trong lời chị, là một tấm gương về nhân cách sống, trách nhiệm, nhiệt huyết, ý chí và sự bao dung, đã nhận Huân chương Lao động hạng Nhì, hai lần Huân chương Lao động hạng Ba, giành huy chương vàng châu Á nhiều năm cùng nhiều huy chương quốc gia. Trong bài viết cho người ấy đọc, chị đặt vào niềm tự hào và lòng biết ơn với lãnh đạo, "những người là bệ phóng và hậu phương vững chắc", luôn ghi nhận công sức và thành quả của vận động viên.

Viết lời cho người khác đọc trong ngày vinh quang của họ, phải hiểu người ấy đủ sâu để câu chữ nghe như chính họ nói ra. Người huấn luyện viên giỏi giúp vận động viên bước lên bục nhận huy chương. Chị Mai còn lo cho họ lời để nói khi đứng trên bục ấy, để niềm tự hào của cả một chặng đường được nói ra cho trọn.

Thêm một trợ lý cho những trang viết

Bây giờ chị đang muốn giao cho trợ lý AI hai mảng việc. Một là viết những bài phát biểu hay, truyền cảm hứng, đi vào lòng người. Hai là phần giấy tờ của một trưởng phòng: kế hoạch, công văn, hợp đồng, thương thảo, biên bản, thông báo, giấy mời. Một huấn luyện viên trưởng chủ động tìm thêm công cụ để lời mình nói ra có sức nặng hơn và giấy tờ bớt giành thời gian với sân tập, đó là sự chịu khó đáng quý, và chị đã nhìn ra con đường để dành nhiều sức hơn cho con người.

Người cầm đục kiên nhẫn bên những tay chèo

Pho tượng đá trong câu chuyện của chị không tự thành hình. Nó cần một người cầm đục đủ kiên nhẫn, biết chỗ nào phải mài, chỗ nào phải giữ. Ở Thái Nguyên, những tay chèo của đội Đua thuyền có một người như vậy.

Chúc mừng chị Mai. Chúc những bài phát biểu chị viết ra lần nào cũng chạm được tới tim người nghe, và chúc mỗi vận động viên chị dẫn dắt mang theo được sức mạnh nội tại cùng niềm tự tôn nghề nghiệp, cả trên bục vinh quang lẫn trong những ngày bình thường nhất của nghề.