Hơn mười năm làm sạch dòng nước thải và một tấm lòng hướng thiện của anh Hà Đức Phan ở Bắc Ninh

Năm 2014, anh Hà Đức Phan đi làm kỹ thuật thi công xử lý nước thải. Ngành ấy hồi đó còn là món mới, chẳng mấy ai biết nhiều. Người ta xây đủ bể điều hòa, bể thiếu khí, bể hiếu khí, bể lắng, bể khử trùng theo đúng quy trình, nhưng không ai ngồi tính. Công trình làm nhiều, nước ra vẫn không đạt.

Trò chuyện với tôi, anh Phan nhớ rõ cảm giác chán nản của những ngày ấy. Rồi anh làm một việc mà nhiều người bỏ qua: tự ngồi tìm tài liệu, tự tính dung tích từng khối bể cho đúng, đủ thời gian lưu nước. Từ cái chán ấy, một người thợ thành một người làm nghề.

Cái nghề đã chờ sẵn từ ngày ra trường

Anh Phan không học ngành môi trường. Anh học Chế tạo máy ở Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên, ra trường vào làm ở ban quản lý một dự án khai khoáng lớn ở Tây Nguyên từ 2009 tới 2012. Hồi đó anh không nghĩ việc mình làm dính tới môi trường, dù dự án có cả phần xử lý nước thải và bùn đỏ.

Nhìn lại, anh bảo cái nghề này nó ứng với mình ngay từ khi ra trường. Anh tự nhận: "Chuyên môn của tôi là Thiết kế chế tạo máy. Nhưng làm trong ngành nước thải được hơn 10 năm rồi, từ kinh nghiệm thi công thực tế đến tìm hiểu các giáo trình xử lý nước vừa làm vừa thay đổi cải tiến."

Hơn mười năm tự học một nghề không có trong tấm bằng của mình, đó là cách người ta thành chuyên gia bằng chính công trình.

Tính đủ từng khối bể

Cách anh làm bắt đầu từ nước thải đầu vào: nước sinh hoạt hay nước sản xuất, thành phần ra sao, đặc thù thế nào. Rồi anh áp công thức trong giáo trình để tính dung tích khối bể, lưu lượng, thời gian phản ứng, thời gian lưu, lượng oxy, hóa chất vận hành. Anh không làm kiểu cho có thủ tục.

Anh cho rằng nghề này cần cả công nghệ xử lý lẫn kinh nghiệm thiết kế thi công. Người mới ra trường có kiến thức thì chưa làm được, người ngành khác chưa động tới thì không biết. Anh có cả hai. Cái gốc chế tạo máy còn giúp anh tự thiết kế được cấu kiện cơ khí, nhà xưởng khi có đơn.

Trong công việc anh đề cao "đúng tiến độ, chất lượng và đảm bảo mỹ thuật của sản phẩm". Một trạm xử lý nước thải nằm khuất sau nhà máy mà người làm vẫn tính tới cái đẹp, đó là sự chỉn chu hiếm có.

Từ làm thuê sang làm chủ

Năm 2017 là bước ngoặt lớn nhất của anh. Anh rời chỗ làm có mức lương trung bình để cùng cậu em họ ra làm riêng. Cậu em giỏi bán hàng trên mạng, anh có chuyên môn về nước thải và nước cấp. Hai anh em góp vốn ngang nhau, thiếu thì đóng thêm. Những tháng đầu chưa có việc, anh cũng nản, nhưng vẫn đi giao lưu, vẫn tìm khách. Công trình nhỏ trước, to dần sau.

Bước ra làm chủ khi đã đủ tự tin vào kiến thức và những trạm nhỏ đạt kết quả, anh bước bằng nghề trong tay.

Trạm xử lý được mang sang nước khác

Khách anh nhớ nhất là một công ty Nhật ở Hà Nam cần xử lý nước thải mực in. Họ tìm thấy anh qua Google. Trạm công suất năm khối mỗi ngày đêm, giá trị hàng trăm triệu. Dây chuyền anh dựng gồm bể điều hòa, bể lắng sơ cấp dùng hóa chất keo tụ, hai bậc bể MBBR, bể lắng thứ cấp, bể lọc nhanh, bể khử trùng rồi mới xả.

Ban đầu anh cũng không mấy tự tin về thiết kế của mình. Anh mạnh dạn bảo cứ làm thôi, sai thì sửa tiếp. Kết quả "rất tốt đúng như những gì mình tính toán". Phía Nhật khen, còn định đặt luôn dây chuyền ấy dạng module cho nhà máy của họ ở Trung Quốc, rồi cử kỹ thuật bên đó sang để anh hướng dẫn lại quy trình công nghệ.

Một kỹ sư Việt tự học nghề, đứng hướng dẫn công nghệ cho kỹ thuật nước ngoài, đó là niềm tự hào rất đáng kể ra.

Những năm đi đường vòng

Anh Phan kể thật cả những năm không suôn sẻ. Từ 2020 tới 2025 anh về quê, làm vườn ao, nuôi cá cảnh, cá koi, thử thêm nhiều hướng khác mà chưa hướng nào thành. Mỗi năm anh vẫn làm một, hai công trình nhỏ, đủ chi phí cuộc sống. Giữa năm 2026, anh quay lại làm chính nghề.

Người dám kể cả những năm đi vòng là người đã đủ vững để nhìn lại mình. Và khi quay về, anh quay về đúng với cái nghề đã chờ anh từ ngày ra trường.

Mười ngày tĩnh lặng

Có một giai đoạn anh nghĩ rất nhiều. Anh đi một khóa thiền Vipassana mười ngày, về thấy mình hiền hơn, sống hướng Phật nhiều hơn. Anh không thích đấu đá, bon chen. Anh mong những người quanh mình có tài chính tốt hơn, công việc ổn định, làm việc chuẩn chỉ. Những việc vi phạm pháp luật, gian lận thì anh không làm.

Người làm nghề xử lý nước thải mà giữ được lòng mình trong như thế, khách giao công trình cho anh là giao cả sự yên tâm.

Từ đầu bài tới bộ hồ sơ trong một buổi

Bây giờ anh là Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ Kỹ thuật New Sun Việt Nam, liên kết góp vốn với một đối tác, đang chạy chín công trình cùng lúc, một cái sắp khởi công ở Vũng Áng, Hà Tĩnh. Anh lo tư vấn thiết kế, bản vẽ, báo giá, tiến độ, biện pháp thi công và giám sát. Đầu bài của khách thường có ba thứ: loại nước thải, công suất, yêu cầu nước đầu ra theo quy chuẩn. Anh đang giao cho trợ lý AI cả chuỗi từ ba thông tin ấy: bản tính toán hệ thống, thuyết minh công nghệ, bản vẽ, bóc tách vật tư, dự toán, tiến độ, hồ sơ nghiệm thu, đúng như anh nói, "agent làm cho và mình chỉ kiểm tra lại". Đích anh đặt là tới giữa tháng 1/2027, phần việc đang mất năm, sáu ngày cho mỗi công trình rút xuống còn một buổi. Một người hơn mười năm tự học nghề nay lại tự mở thêm cánh cửa mới, cho thấy sự nỗ lực bền bỉ của anh Phan, và anh đã tìm ra con đường để theo kịp chín công trình mà không bỏ phép tính nào.

Tiến độ, chất lượng, tận tâm

Câu anh giữ khi làm nghề gói trong ba chữ: "Tiến độ, Chất lượng, Tận tâm". Mỗi khối bể anh tính đúng là một dòng nước trả về sạch hơn cho đồng ruộng, sông ngòi quanh những nhà máy.

Chúc mừng anh Phan. Chúc chín công trình mùa này của anh đều về đích đúng hẹn, chúc anh sớm có những buổi sáng làm xong cả bộ hồ sơ mà vẫn còn thời gian cho vườn ao ở quê.