Chờ trái tự chín: ba mươi năm thương trường và 35 điểm sầu riêng của anh Hà Duy Trung ở TP.HCM

Trong nghề sầu riêng, cách nhanh nhất để có hàng bán là ép chín. Cách chậm nhất là để trái đủ già trên cây, hái về rồi chờ nó tự chín. Anh Hà Duy Trung, người anh em trong nghề và đội ngũ gọi thân là "chú Chín", chọn cách chậm. Và anh dựng cả một hệ thống bán lẻ trên sự chậm ấy: 9 Phẻ và Út Gáng, với 35 điểm bán nằm trong Lotte Mart, WinMart, Co.opXtra, King Kong Mart. Con số 9 trong biệt danh của anh cũng đứng ngay đầu tên thương hiệu.

Ba mươi năm, nhiều nghề, một con người

Anh Trung bắt đầu kinh doanh từ năm 1993 với một đại lý bia, nước ngọt. Năm sau anh làm in lụa. Năm sau nữa lên in máy offset. Tới năm 1999, xưởng in ấy thành công ty in ấn Ngôi Sao Nhỏ, và theo lời anh, đã có lúc thành công tới mức "mua được nhà, xe hơi". Năm 2004 anh mở thêm công ty tổ chức sự kiện, du lịch Điểm hẹn Doanh nhân.

Đọc chuỗi năm ấy, tôi thấy một nhịp rất rõ: cứ mỗi năm anh lại bước thêm một nấc. Người trẻ khởi nghiệp hay nói về "tốc độ". Anh Trung đã sống cái tốc độ đó từ hơn ba mươi năm trước, khi chưa ai gọi nó bằng tên.

Người từng ngồi ghế chủ, chịu ngồi ghế trợ lý

Từ năm 2008, việc kinh doanh của anh gặp khó. Giai đoạn 2010 tới 2013, anh rời vị trí chủ doanh nghiệp để làm trợ lý Chủ tịch Hội đồng quản trị cho một tập đoàn lớn. Chính anh gọi đó là "một bước ngoặt lớn trong sự nghiệp".

Người đã quen làm chủ, quen quyết, quen có nhà có xe, mà chịu về đứng cạnh một người khác để học cách vận hành một tập đoàn, là người có bản lĩnh. Nhiều người sau một lần vấp sẽ ngồi chờ thời. Anh Trung chọn đi học, và học ở chỗ cao nhất có thể học. Ba năm ở vị trí trợ lý ấy, nhìn lại, giống như những năm trái sầu riêng còn trên cây: chưa ai thấy nó chín, nhưng nó đang già dần từ bên trong.

Hai năm nghiên cứu trước khi mua vườn

Năm 2015, anh bắt đầu nghiên cứu sầu riêng. Cuối năm 2016 mới mua khu vườn đầu tiên ở Cai Lậy, Tiền Giang. Năm 2017 mới chính thức khởi nghiệp lại.

Hai năm tìm hiểu trước khi bỏ tiền mua một mảnh vườn. Người đã đi qua ba mươi năm thương trường, đã biết thế nào là lên và thế nào là khó, làm lại lần này bằng một nhịp rất khác: chắc rồi mới bước. Tôi quý cái nhịp ấy. Nó là nhịp của người lần thứ hai đứng dậy thì đứng cho vững.

Triết lý chín tự nhiên

Định vị của 9 Phẻ và Út Gáng gói trong ba chữ: sầu riêng chín tự nhiên. Thu hoạch trái đủ già, rồi để trái tự chín, thay vì ép chín như cách làm phổ biến trong ngành. Nguồn hàng anh thu mua từ Bến Tre, Cần Thơ, Đồng Tháp, và có vườn tự trồng ở Đạ Tẻh, Lâm Đồng. Anh còn đang tiên phong thử mô hình nhà kính cho cây sầu riêng, để kiểm soát độ chín tốt hơn.

Ai ăn sầu riêng nhiều sẽ hiểu chữ "chín tự nhiên" nặng thế nào. Trái ép chín bán được sớm, quay vòng vốn nhanh. Trái chín tự nhiên thì phải chờ, phải chịu hao, phải có người hiểu nghề canh từng ngày. Anh Trung chọn cái khó về phía mình, để phần ngon về phía người ăn.

Khách của anh là người mua sầu riêng để ăn, không mua đi bán lại: dân văn phòng, chủ shop, những người có thiên hướng gia đình. Nghĩa là mỗi trái sầu riêng của 9 Phẻ và Út Gáng đi thẳng tới một bữa tráng miệng, một buổi quây quần. Giữ được độ chín cho trái là giữ được niềm vui nhỏ cho rất nhiều mâm cơm.

Không tranh cãi, để khách tự quay lại

Trong ngành, anh thấy nhiều nơi cũng quảng cáo "chín tự nhiên", "đủ tuổi" mà thực chất không làm theo. Cách anh phản ứng rất đáng để các bạn làm kinh doanh ghi lại: anh chọn không tranh cãi, mà "tin vào chất lượng thật để giữ khách quay lại".

Đó cũng là giá trị anh tự đặt cho công ty: "Tập trung vào hiệu quả bền vững của công ty, không chạy theo hình ảnh phô trương bên ngoài." Người từng có nhà có xe từ những năm 1999, từng biết cái giá của hào nhoáng, giờ chọn đứng im lặng sau chất lượng trái sầu riêng. Người đã đi qua nhiều mùa của thương trường mới nói được câu ấy một cách bình thản như vậy.

Là một người truyền nghề trong lĩnh vực sức khỏe, tôi vẫn nói với các chuyên viên của mình rằng khách mua một lần vì lời giới thiệu, quay lại vì sản phẩm thật. Anh Trung đang làm đúng điều đó ở một ngành mà khách chỉ cần cắn một múi là biết ngay thật hay không.

Đo bằng từng ký sầu riêng

Chia sẻ với tôi trong lớp học ÂY ZẦN CHO ĐỘI ZÀ, anh Trung muốn trợ lý AI giúp đội vận hành theo dõi 35 điểm bán bằng KPI. Doanh số thì anh đã nắm tốt qua số liệu siêu thị. Cái anh muốn đo thêm là hiệu suất: số tiền thu được trên mỗi ký sầu riêng nhập vào, chỉ số mà báo cáo hằng ngày từ các shop chưa gom lại được thành con số rõ ràng. Một người làm nghề bằng sự kiên nhẫn của nhà vườn, giờ muốn quản trị bằng sự chính xác của từng ký hàng, cho thấy anh Trung đang đưa 9 Phẻ và Út Gáng từ một thương hiệu có tâm thành một hệ thống có số.

Chín tới từ bên trong

Trái sầu riêng ngon nhất là trái được để đủ thời gian, tự chín từ bên trong. Anh Trung cũng vậy: ba mươi năm lên xuống, một lần làm trợ lý, hai năm nghiên cứu, rồi mới tới 35 điểm bán hôm nay. Không có bước nào bị ép.

Chúc mừng anh Trung. Chúc mô hình nhà kính ở Đạ Tẻh cho những mùa trái chín đều như anh mong, và chúc mỗi ký sầu riêng đi qua 35 điểm bán của 9 Phẻ và Út Gáng đều mang về đúng giá trị của sự chờ đợi.