Mười một năm đi tìm con và nghề lắng nghe bằng trái tim của chị Lê Kim Liên ở Hưng Yên
Có lần, chị Lê Kim Liên đi cùng một thân chủ từ Hà Nội lên Hòa Bình. Suốt dọc đường, chị để người ấy được khóc thỏa thích. Ra giữa trời đất rộng, người ta nhẹ lòng hơn, và những điều giấu kín bắt đầu được nói ra.
Chị gọi cách làm ấy là "đi lang thang với thân chủ chứ không phải ngồi trong một phòng kín". Chị làm nghề tham vấn theo đúng kiểu đó: bằng đôi chân, bằng thời gian, và bằng cả trái tim.
Hai mươi sáu năm đứng lớp ngành Tâm lý
Chị Liên sống ở xã Phụng Công, Hưng Yên, làm giảng viên ngành Tâm lý tại Học viện Phụ nữ Việt Nam. Tới nay chị đã đứng lớp hai mươi sáu năm, dạy nhóm môn kỹ năng: Kỹ năng giao tiếp, Kỹ năng sống, Kỹ năng thuyết trình, Giáo dục giá trị sống và Giáo dục học. Hơn một nghìn sinh viên đã đi qua giờ giảng của chị. Học kỳ này chị dạy năm lớp, mỗi lớp hơn bảy mươi em.
Chị là thạc sĩ, hiện đang làm nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục. Việc đồng nghiệp và sinh viên hay nhờ chị nhất là tham vấn, phần lớn về chuyện cuộc sống.
Khi dạy kỹ năng lắng nghe, chị dạy nghe bằng mắt, bằng tai và bằng tâm. Nghe bằng tâm là đặt người nói vào vị trí trong tim mình, không phán xét, không mặc định. Với những sinh viên chọn ngành tâm lý, chị dặn: "để làm được công việc này các em cần phải có trái tim vô cùng rộng lớn".
Hai mươi sáu năm dạy người khác lắng nghe, và hai mươi sáu năm chính chị là người được tìm đến để lắng nghe. Ít ai giữ được sự đồng nhất ấy lâu như vậy.
Hành trình đi tìm con
Khi trao đổi với tôi, chị Liên kể về bước ngoặt lớn nhất đời mình: chuyện tìm con. Chị lấy chồng năm 2000 và đi chữa để có con ngay từ năm đầu. Chị theo can thiệp y học tới cùng, quyết để sau này không phải hối hận. Cuộc hôn nhân đầu khép lại. Bốn năm sau, chị đi bước nữa và đón được một cậu con trai. Hành trình ấy kéo dài mười một năm.
Chị còn làm một việc ít người nghĩ tới: dạy con từ khi chưa có con. Chị lên một bản thiết kế đứa con mơ ước, một người có nhân cách, có đạo đức, có lòng nhân ái, sống biết ơn, biết yêu thương và chia sẻ. Hôm nay con trai chị đã mười lăm tuổi, và chị tự đánh giá mình đã đạt được khoảng tám mươi phần trăm bản thiết kế ấy.
Lời chị luôn dặn con là: "dù con làm gì cũng phải tốt nhất, tốt đến mức không ai có thể lơ con đi được".
Mười một năm kiên nhẫn đi tìm một đứa con, rồi từ chính hành trình ấy rèn ra chuyên môn sâu nhất của mình là giáo dục cho cha mẹ. Đó là cách một người biến nỗi đau thành nghề, và biến nghề thành chỗ dựa cho người khác.
Hỏi để người ta tự nhận ra
Chị tự nhận mình là người thẳng thắn, không khéo léo. Trước những giai đoạn khó, cách của chị là bình tĩnh lại, nhìn nhận mọi việc rồi tìm phương án. Cái thẳng ấy đi vào nghề theo một cách rất riêng: chị không khuyên bảo. Theo chị, hay khuyên bảo là sai lầm người trong nghề dễ mắc. Chị bắt đầu bằng câu hỏi, hỏi để tìm ra nguyên nhân, hỏi để người đối diện tự thấy hành vi của mình đã đúng hay chưa.
Có những sinh viên mất kết nối với bố mẹ. Chị mở đầu: "trước tiên hãy chia sẻ cho cô điều gì khiến em mất kết nối với bố/mẹ". Có em hỏi tới đâu tự nhận ra tới đó, rồi vẫn mong cô gặp cả bố mẹ để hai bên cùng hiểu. Buổi gặp ấy, bố mẹ em nhận ra những lời nói chưa đúng của mình, hứa sẽ ngồi lại với con. Cả nhà gắn kết trở lại.
Người nghe giỏi không trao cho người khác câu trả lời. Họ giúp người khác tìm thấy câu trả lời vốn đã nằm sẵn trong lòng.
Có mặt bất cứ khi nào cần
Ca chị nhớ nhất là một em học sinh cấp ba rơi vào khủng hoảng tâm lý rất nặng. Một người thầy nhờ chị giúp. Chị kể lại cách mình đồng hành: "tôi chỉ dành toàn tâm toàn ý cho em ấy, không ấn định thời gian mà bất cứ lúc nào em ấy nhắn tin tôi cũng trả lời hoặc muốn gặp tôi là tôi có mặt".
Chị đi cùng em hơn một năm. Em đã trở lại cuộc sống bình thường, và hiện đang theo đuổi ngành truyền thông ở nước ngoài.
Việc tham vấn, chị làm đều đặn dù không ai trả tiền. Mỗi tháng chị đồng hành với ba tới năm người, khách tìm tới qua người quen giới thiệu. Chị nói gọn: "khách tự tìm đến vì chính tôi". Sinh viên, phụ huynh và đồng nghiệp nhận xét chị tận tâm, trách nhiệm, nhiều năng lượng, và đó cũng là điều chị tự hào nhất. Quan điểm chị giữ khi làm nghề, làm người chỉ có hai chữ: uy tín và trách nhiệm.
Giờ giảng sống động hơn cho hơn ba trăm sinh viên
Chị Liên thấy rõ một điều trong giờ dạy: ở môn Giáo dục học, khi chị giảng rồi cho thảo luận, gần như mọi sinh viên đều nhờ AI làm thay. Chị muốn đổi cách dạy truyền thống, và đang giao cho trợ lý AI việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm cho bốn học phần Kỹ năng giao tiếp, Kỹ năng sống, Giáo dục giá trị sống và Giáo dục học, bám đúng đề cương chi tiết, chuẩn đầu ra và ngân hàng câu hỏi của từng môn, để chị đem lên lớp; sau đó là chuẩn bị cho các buổi nói chuyện về giáo dục cha mẹ và các dịp 20/10, 8/3 từ chính hành trình mười một năm và những câu chuyện tham vấn thật của chị. Một người đã đứng lớp hai mươi sáu năm vẫn chủ động đổi mới cách dạy để theo kịp sinh viên của mình, đó là tinh thần của người thầy thật sự, và chị đã tìm ra con đường để giờ giảng của mình sống động hơn.
Trái tim đủ rộng cho người khác
Chị Liên dặn sinh viên rằng nghề này cần một trái tim vô cùng rộng lớn. Nhìn lại mười một năm đi tìm con, hơn một năm đồng hành với một em học sinh, hai mươi sáu năm đứng lớp, tôi nghĩ chị đã tự mình cho các em thấy một trái tim như thế trông ra sao.
Chúc mừng chị Liên. Chúc những hoạt động trải nghiệm chị đang dựng sớm làm sinh viên rời mắt khỏi màn hình để nhìn vào nhau, và chúc con trai chị ngày càng gần với bản thiết kế mẹ đã vẽ từ khi con chưa ra đời.