Đôi tai học lại từ đầu ở nước Mỹ và gần mười năm dạy tiếng Anh cho các sơ của chị Lê Nguyễn Hoàng Như ở Thành phố Hồ Chí Minh

Ngày đầu tiên đặt chân tới Mỹ, cô gái từng dám đứng lên phát biểu trong giờ tiếng Anh ở Việt Nam ngồi xem tin tức cùng ba. Nhìn hình thì hiểu, nghe thì không hiểu gì. Chữ này dính vào chữ kia, âm nọ nối với âm kia, giọng lên xuống liên tục. Ba hỏi con có hiểu không, cô chỉ cười rồi lắc đầu.

Người bạn của tôi ở Thành phố Hồ Chí Minh, chị Lê Nguyễn Hoàng Như, học trò quen gọi là cô Như, kể lại buổi tối ấy như một mốc khởi đầu. Hai năm sau, một hôm nghe quảng cáo trên tivi, chị chợt nhận ra mình nghe được tất cả. Chị viết: "Người nói đâu có chậm lại. Chỉ có tai của tôi khác đi."

Lời dặn của người cha

Hôm sau, ba giao cho chị tự đi xe buýt, tàu điện ngầm tới trường. Trên đường, một cô gái hỏi chị điều gì đó. Câu "I don't know" mà chị mất vài giây mới nói ra. Lúc chị đáp lại được câu "Thank you" của cô ấy thì cô ấy đã đi xa hơn chục mét.

Tối về, ba chỉ dặn: "Mỗi ngày cứ mở tivi với radio lên mà nghe." Chị cãi nghe có hiểu gì đâu. Ba nói: "Không hiểu cũng nghe."

Sáng nào chị cũng mở radio như một thứ âm thanh nền. Ban đầu hiểu vài chữ, rồi vài ý, rồi cả bản tin. Nhiều năm sau, lời dặn ấy thành phương pháp chị trao cho từng học trò của mình.

Tám tiếng cho một bài giảng hai giờ

Những năm đi học ở Mỹ không dễ. Trong giờ, chị chỉ hiểu được bốn, năm phần mười bài giảng. Người ta học hai giờ là xong, chị mất tám tiếng trong thư viện mới thấu. Có thời gian chị ở nhờ nhà bạn, vừa học vừa làm công nhân lương thấp, năm giờ sáng dậy đi nhờ xe vì chưa có tiền mua xe, tiền chỉ đủ ăn, nước uống thì tìm vòi nước công cộng.

Từ những ngày như thế, chị lấy được bằng cử nhân kinh tế, ba năm cuối đại học có tên trong Dean's List, danh sách sinh viên xuất sắc. Một cô gái uống nước ở vòi công cộng mà vẫn đứng vào hàng xuất sắc, đó là ý chí không cần thêm lời nào để chứng minh.

Gác lại nước Mỹ để về chăm mẹ

Vừa ra trường, chị đang phỏng vấn vòng hai cho một vị trí ngành tài chính thì xảy ra vụ tấn công tòa tháp đôi. Mọi thứ đình trệ, chị về làm không lương cho anh ruột, được anh dạy lắp ráp máy tính. Rồi chị gái và cháu sang Mỹ định cư, chị quyết định về Việt Nam thay chị gái chăm mẹ.

"Mọi việc đảo lộn, làm cô phải thay đổi mọi thứ, khi quyết định về việt nam thì mọi thứ ở Mỹ phải dọn dứt điểm, rồi để lại mọi thứ về việt nam xây lại mọi thứ từ đầu."

Năm 2002 chị về nước. Năm 2005 chị lấy chứng chỉ TESOL, là một trong những người Việt đầu tiên ở Việt Nam có chứng chỉ này, rồi được một người bạn mời về dạy ở trung tâm Anh ngữ quận 1. Từ đó tới nay đã hơn hai mươi năm. Nghỉ hưu rồi, chị dạy toàn thời gian.

Bỏ lại cả một cuộc sống dựng bằng mồ hôi để về bên mẹ, đó là chữ hiếu viết bằng hành động.

Phát âm trước, văn phạm sau

Sống ở Mỹ, chị nghe rất nhiều người nói họ không hiểu người Việt đang nói gì, dù người Việt đang nói tiếng Anh. Chị thấy người Việt kẹt ở chỗ chưa thấy phát âm đúng quan trọng thế nào.

Nên cách dạy của chị ngược với nhiều nơi: phát âm, đánh vần, đọc và nói cho đúng trước, rồi mới tới văn phạm và viết. Học trò làm quen hai mươi sáu chữ cái, phonics, nguyên âm, đọc chậm từng chữ, chú ý âm đầu cho rõ, âm schwa, và nhất là âm cuối, vì nhiều chữ nghe gần giống nhau mà khác nghĩa chỉ vì âm cuối. Mỗi ngày các em nghe ít nhất ba mươi phút theo link chị gửi, cứ bật lên cho máy nói, hiểu cũng được, không hiểu cũng được.

Chị cũng thẳng thắn nhận viết là phần mình yếu hơn. Người thầy biết rõ chỗ mạnh chỗ yếu của mình thì dạy rất thật.

Gần mười năm dạy các sơ không lấy phí

Mỗi tháng chị dạy khoảng mười chín người. Mười lăm sơ dòng truyền giáo chia hai lớp A1, A2 ở Thị Nghè, học chiều Chủ nhật, cần tiếng Anh để ra nước ngoài làm sứ vụ. Một cha học phát âm sáng thứ Ba, thứ Năm. Còn có người sắp định cư Mỹ, một bạn lớp 8 và một bé lớp 1. Gần mười năm nay, chị dạy các sơ, các cha không lấy phí, còn tự bỏ tiền mua sách, tài liệu.

Có một sơ, chị gọi bằng tên thánh là sơ Maria, trước đây coi tiếng Anh là môn chán nhất. Chị nói mình không có bí quyết gì lạ: "cô chỉ truyền tải những khó khăn của chính bản thân để hiểu được các học trò và đưa ra cách giảng dạy truyền cảm hứng hơn." Sơ dần thấy vui, hào hứng. Khoảng năm 2023, sơ đi sứ vụ ở Philippines. Khi sơ đọc bài Reading trong thánh lễ, các cha khen sơ đọc rõ.

Các sơ đi khắp thế giới và dạy lại các em nhỏ mình phụ trách. Mỗi âm cuối chị sửa cho một sơ ở Thị Nghè sẽ còn vang lên ở những nơi rất xa.

Kiếm tiền mà không kiếm trên nỗi đau người khác

Câu chị giữ khi làm nghề và làm người: "Làm lợi gì cho ai thì làm, kiếm tiền thì kiếm nhưng không kiếm trên sự đau khổ của người khác." Khoảng ba mươi năm trước, bạn rủ chị mở tiệm net game, thời ấy rất ăn nên. Chị thấy hậu quả cho tuổi trẻ nên từ chối. Chị cũng không mở nhà hàng vì không muốn giết mổ quá nhiều động vật.

Chị bảo mình không thích nghe khen nên chẳng nhớ ai đã khen điều gì. Người như thế sống bằng việc mình làm, không sống bằng lời người khác nói.

Một giáo án cho mỗi người

Mỗi người học mỗi khác, nên chị không dùng một giáo án cho tất cả. Hiện chị soạn hoàn toàn bằng tay, gom từng bài thấy hợp rồi ghép lại, mỗi lần hơn hai tiếng. Chị đang giao cho trợ lý AI việc soạn giáo án tuần theo trình độ từng người, tìm link nghe đúng mức cho sơ A1, sơ A2, cho cha, cho bé lớp 1, rồi rà lại mọi thứ chị làm. Chị tự bỏ tiền để có thêm một đôi tay giúp mình dạy các sơ không lấy phí, và việc ấy cho thấy chị đã tìm ra con đường để tấm lòng của mình đi xa hơn.

Đôi tai mở ra cho người khác

Hơn ba mươi năm trước, một người cha dặn con gái cứ nghe dù không hiểu. Bây giờ cô gái ấy dặn lại đúng câu đó cho các sơ, các cha và những đứa trẻ.

Chúc mừng chị Như. Chúc các sơ của chị đều vượt mốc DET 90 để lên đường sứ vụ, và chúc những buổi chiều Chủ nhật ở Thị Nghè luôn rộn tiếng đọc rõ ràng, tròn âm cuối.