Hai mươi ba năm dạy Toán và những học trò mất gốc của anh Lê Phúc Kỳ ở Đắk Lắk
"Dạy không nổi, không dạy thì không được." Anh Lê Phúc Kỳ dùng đúng câu ấy để tả có những giai đoạn trong nghề dạy Toán của mình. Còn câu anh dùng để đi qua những giai đoạn đó thì ngắn hơn nữa: "phải kiên trì và cố gắng thôi".
Trò chuyện với tôi, anh Kỳ nói về nghề rất mộc, không tô vẽ chữ nào. Anh dạy Toán cấp hai đã khoảng hai mươi ba năm, hiện đứng lớp ở Trường TH&THCS Ea Ning, làm tổ phó chuyên môn và kiêm luôn việc quản trị hệ thống vnEdu của trường. Mỗi năm anh dạy chừng năm lớp, khoảng hai trăm học sinh từ lớp 6 tới lớp 9. Anh học sư phạm ở Đại học Tây Nguyên, và theo lời anh, đã "học tập nghiêm túc" ở đó. Nhà anh ở Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk.
Lớp phổ cập trong nhà cộng đồng của buôn
Bước ngoặt lớn nhất trong nghề của anh đến từ chính học trò. Có một thời gian học sinh học yếu quá, anh được phân đi dạy phổ cập giáo dục ở bên buôn. Lớp khi ấy có khoảng hai mươi lăm em. Chỗ học là nhà cộng đồng của buôn, địa bàn còn thô sơ.
Chuyện đã lâu tới mức anh không còn nhớ rõ là năm nào. Nhưng con số hai mươi lăm em và căn nhà cộng đồng ấy thì anh vẫn nhớ. Người làm thầy lâu năm hay như vậy: mốc thời gian có thể trôi đi, còn gương mặt những đứa trẻ mình từng dìu từng bước thì ở lại.
Những học trò "ngồi nhầm lớp"
Khó khăn ấy không chỉ có ở buôn. Hai mươi mấy năm đứng bục, anh gặp không ít em mà anh gọi là "học sinh ngồi nhầm lớp": đã lên lớp trên rồi nhưng gần như chưa nắm được gì của các lớp dưới. Nỗi lo lớn nhất của các em, theo anh thấy, là mất gốc và "không biết hỏi ai". Lớp thì đông, xã hội thì có "nhiều thể loại", và có giai đoạn anh thấy mình dạy không nổi.
Điều giữ anh lại với nghề rất đơn giản: anh yêu trẻ, yêu nghề. Hỏi anh nếu gặp lại chính mình của mười năm trước thì sẽ dặn điều gì, anh trả lời gọn: "phải kiên trì hơn nữa".
Một người đã kiên trì với bục giảng hơn hai mươi năm mà vẫn thấy mình cần kiên trì hơn, đó là kiểu người không bao giờ cho phép mình đứng yên trong nghề.
Quay về gốc rồi mới đi tiếp
Phương pháp dạy học thì có nhiều, anh vẫn nói với mọi người như vậy. Nhưng cách anh hay dùng nhất là quay lại gốc. Anh nói: "tôi giảng kỹ từ các lớp dưới để các em biết rồi ứng dụng". Với em mất gốc, anh nói chậm lại, ôn lại kiến thức của các lớp trước, rồi mới đi tiếp bài của lớp mình.
Còn với những em học mãi không vào, anh đưa bài toán về chuyện thực tế, chuyện các em gặp hằng ngày. Bao nhiêu năm qua, nhiều em anh đã quên tên, nhưng cách gỡ ấy thì anh nhớ rõ, vì lần nào làm vậy em đó cũng hiểu và làm được. Đó cũng là bài học anh muốn để lại cho học trò: học Toán là để "giải quyết bài toán từ cuộc sống".
Điều tôi quý ở anh Kỳ là sự trung thực khi nói về kết quả. Anh nói rõ những em mất gốc anh dìu thì có tiến bộ hơn, nhưng thật lòng mà nói, chưa bằng các bạn cùng lứa được. Người làm nghề dám nói đúng cỡ kết quả của mình như thế thì lời khen nào dành cho anh cũng đáng tin hơn.
Người tổ phó thức khuya với những bài toán
Trong môn Toán, mảng anh mạnh nhất là Đại số. Lý do anh đưa ra rất ngắn, và rất thầy giáo: "học sinh thích học hơn".
Ngoài vốn học ở trường đại học, anh tự rèn chuyên môn bằng cách đọc tài liệu trên mạng, đọc sách, sưu tầm đề rồi tự giải. Giải một bài toán hay đọc tài liệu về các phần mềm là việc anh làm đều đặn, có hôm làm tới khuya. So với đồng nghiệp, anh nghiên cứu tài liệu nhiều hơn, nên thỉnh thoảng anh chị em trong trường vẫn tìm anh để trao đổi.
Ở vai tổ phó chuyên môn, anh còn phải đọc và kiểm tra kế hoạch bài dạy của các thành viên trong tổ. Rồi tới vnEdu của cả trường. Anh không có đội ngũ riêng, mọi việc anh tự làm. Một giáo viên đứng lớp mà gánh thêm được cả phần chuyên môn của tổ lẫn phần hệ thống của trường, đó là người được tập thể tin.
Lời phụ huynh nói về thầy Kỳ
Điều anh tự hào nhất là được phụ huynh tin. Họ khen nhiều tới mức anh không nhớ hết. Có một câu anh nhớ mãi, phụ huynh nói: "chỉ học thầy thì mới biết được".
Còn với học trò, anh không mong gì nhiều. Ngôn ngữ thì vô vàn, anh nói, "các em nhớ thầy là vui rồi". Một người thầy đã đi qua hàng nghìn học trò mà chỉ mong được nhớ tới, đó là cái mong của người dạy bằng cả tấm lòng.
Giao việc giấy tờ cho máy, giữ thời gian cho học trò
Việc tốn thời gian nhất mỗi tuần của anh không nằm ở bục giảng mà nằm ở vnEdu, nặng nhất là tạo thời khóa biểu cho toàn trường và chỉnh sửa mỗi khi có thay đổi. Với công nghệ, anh đã đi qua hai chặng: ban đầu tự nghiên cứu kỹ từng phần mềm, bây giờ thì giao cho trợ lý AI phần làm, anh giữ phần quản lý và duyệt. Việc đầu tiên anh đã giao là soạn kế hoạch bài dạy môn Toán và kiểm tra kế hoạch bài dạy của các thầy cô trong tổ, tiếp theo là vnEdu và thời khóa biểu toàn trường. Anh không giao rồi bỏ đó, mà kiểm lại trước khi dùng, vì những việc này liên quan tới cả tổ, cả trường. Lý do anh bắt tay vào việc này gói trong một câu rất thẳng: "xã hội đã phát triển ai agent từ lâu rồi, học kẻo không theo kịp". Một người thầy đã ngoài hai mươi năm đứng lớp vẫn chủ động bước theo cái mới, lại giữ chặt vai người duyệt cuối cùng, cho thấy sự nỗ lực của anh Kỳ, và anh đã tìm được con đường để dành nhiều sức hơn cho học trò.
Đặt tâm vào từng bài toán
Câu anh Kỳ luôn giữ trong nghề và trong đời chỉ có năm chữ: "đặt tâm vào công việc". Hai mươi ba năm, từ căn nhà cộng đồng ở buôn tới tổ Toán của một ngôi trường ở Đắk Lắk, anh đã sống đúng với năm chữ đó.
Chúc mừng anh Kỳ. Chúc ba tháng tới, thời khóa biểu và giấy tờ không còn giữ anh tới khuya, để những buổi tối của anh lại dành cho một bài toán hay, và chúc những em từng "ngồi nhầm lớp" có thêm một người thầy đủ thời gian để kéo các em về lại đúng chỗ của mình.