Phương châm vừa dạy vừa dỗ và con đường từ bục giảng Toán tới ghế hiệu trưởng của anh Mai Xuân Đồng ở Vũng Tàu
Có một quyết định mà người thầy nào cũng ngần ngại: rời ngôi trường quen, rời nơi ở quen, đưa cả gia đình đi làm lại ở một vùng đất khác. Anh Mai Xuân Đồng đã làm như thế. Anh đi từ những trường công lập ở Nghệ An, Quảng Bình vào phía Nam, chuyển sang đứng lớp ở trường dân lập, tư thục. Lớp học mới có nhiều em đầu vào thấp, chưa quen nền nếp. Cả nhà phải làm quen với một nơi ở mới. Anh tự động viên mình, kiên trì, chịu khó, và tìm ra một cách làm mà anh gói vào bốn chữ: "vừa dạy vừa dỗ".
Người bạn của tôi ở Vũng Tàu ấy đã có bốn mươi sáu năm trong nghề giáo. Hôm nay anh đang quản lý một trường THPT tư thục với đội ngũ năm mươi người.
Năm ngôi trường, bốn nấc của nghề
Anh học bốn năm ở Đại học Sư phạm Vinh, ngành Toán, rồi về dạy Toán cấp ba. Danh sách những ngôi trường anh từng gắn bó trải dài theo chiều đất nước: THPT Thái Lão ở Hưng Nguyên, Nghệ An; THPT Số 2 Bố Trạch và THPT Bắc Trạch ở Quảng Bình; THPT Dân lập Chu Văn An ở Bà Rịa; rồi THPT Tư thục Lê Hồng Phong ở Vũng Tàu.
Trên chặng đường ấy, anh đi lần lượt từng nấc: giáo viên, tổ trưởng chuyên môn, phó hiệu trưởng, rồi hiệu trưởng. Anh từng làm ở cả trường công lập lẫn trường dân lập, tư thục. Một người hiểu cả hai mô hình từ bên trong, đã đứng ở mọi vị trí từ bục giảng tới bàn hiệu trưởng, là người hiếm trong nghề quản lý giáo dục. Những gì anh nói về một tiết dạy, một tổ chuyên môn hay một kế hoạch năm học đều đi ra từ chính đôi tay đã làm việc ấy.
Một lần đổi đất, đổi trường
Bước ngoặt lớn nhất của anh là lần cùng gia đình đổi nơi sinh sống, đồng thời đổi mô hình làm việc, từ trường công sang trường dân lập. Có hai cái khó cùng lúc. Một là cả nhà phải thích nghi với nơi ở mới. Hai là học trò ở trường dân lập, tư thục khi ấy phần nhiều là những em chưa vào được trường công, học lực yếu hơn, nền nếp cũng chưa vững.
Anh không kể nhiều về những ngày ấy, chỉ nói rằng mình tự động viên bản thân, kiên trì và chịu khó. Mấy chữ ngắn, nhưng ai từng chuyển cả gia đình tới một vùng đất lạ, ai từng nhận một lớp học mà nhiều em còn hổng kiến thức, sẽ hiểu đằng sau đó là bao nhiêu sức lực. Một người thầy chịu đi tới chỗ học trò cần mình nhất là người thầy có bản lĩnh.
Vừa dạy vừa dỗ
Với những em học yếu, anh có cách làm riêng. Anh nói: "Thì kết hợp vừa dạy vừa dỗ thôi, có nhiều học sinh tiến bộ." Nhiều em trong số đó học hết cấp ba vẫn thi đỗ đại học.
Chữ "dỗ" ở đây rất đắt. Dạy là đưa kiến thức tới học trò. Dỗ là kéo học trò lại gần kiến thức khi các em còn ngại, còn sợ, còn tự ti. Với một em từng hụt chân ở kỳ thi vào lớp mười, điều cần trước tiên là một người thầy tin rằng em làm được. Đưa được một em như thế tới cổng đại học, người thầy đã phải đi cùng em một quãng đường dài hơn rất nhiều.
Giữ mình bằng đạo đức nhà giáo
Nói về cách làm riêng của mình, anh khiêm tốn rằng không có gì đặc biệt, chỉ là không vi phạm đạo đức nhà giáo. Anh luôn giữ hai chữ: "Tín" và "Nhẫn".
Câu trả lời ấy chứa cả một triết lý. Bốn mươi sáu năm trong nghề, đi qua năm ngôi trường, ba vùng đất, cả công lập lẫn tư thục, mà điều anh muốn nói về mình chỉ là giữ trọn đạo đức nhà giáo. Chữ Tín để học trò và phụ huynh tin. Chữ Nhẫn để đi được với những lớp học khó nhất. Hai chữ ấy giải thích vì sao phương châm "vừa dạy vừa dỗ" của anh làm được việc.
Người thầy cô và phụ huynh tìm đến
Hôm nay anh quản lý một trường THPT tư thục theo hợp đồng, với đội ngũ năm mươi người. Việc đến với anh chủ yếu theo kế hoạch của Sở Giáo dục và Đào tạo. Ngoài phần việc ấy, thầy cô trong trường và các bậc phụ huynh hay tìm tới anh để nhờ việc chuyên môn và xin tư vấn.
Nhắc tới người mình nhớ nhất trong nghề, anh không nêu một cái tên. Anh nghĩ tới cả môi trường giáo dục, nơi nhiều thế hệ học trò đã ra trường. Câu trả lời ấy nói lên cách anh nhìn nghề: anh nhìn bằng cả một dòng người đã đi qua tay mình.
Điều anh tự hào nhất cũng rất giản dị: "Được đồng nghiệp tôn trọng, học sinh tin tưởng." Anh mong học trò xem mình là một người thầy đáng kính, và mong mọi người thương, giúp đỡ mình khi khó khăn. Với một người đã cho đi gần trọn một đời đứng lớp, mong muốn ấy là thứ phần thưởng anh xứng đáng nhận.
Vẫn chịu học cái mới
Mỗi tuần, hai việc lấy của anh nhiều thời gian nhất là lập kế hoạch năm học và xử lý văn bản hằng ngày. Anh dùng được máy tính nhưng chưa thành thạo, thường phải mò mẫm. Vậy mà anh vẫn quyết định làm quen với trợ lý AI, giao cho nó trước tiên đúng hai việc nặng ấy, rồi dần dần cả những việc cá nhân và việc của nhà trường. Trong ba tháng tới, anh muốn hiểu được trợ lý làm được gì và đưa nó vào những phần việc mình đang đảm nhiệm. Một nhà giáo đã đi gần trọn con đường của nghề mà vẫn chịu ngồi xuống mò mẫm một công cụ mới, đó là tấm gương học suốt đời đẹp nhất cho học trò và đồng nghiệp, và anh đã chọn đúng con đường để nghề của mình còn đi xa.
Lúc rảnh, anh đi thể dục để giữ sức khỏe. Là người truyền nghề trong lĩnh vực sức khỏe, tôi quý thói quen ấy: người muốn đứng lâu với nghề thì trước hết phải giữ được thân mình.
Một người thầy đáng kính
Từ một giáo viên Toán ở Nghệ An tới người đứng đầu một trường tư thục ở Vũng Tàu, anh Đồng đã đi một con đường dài mà không đánh rơi chữ Tín, chữ Nhẫn. Những em học trò từng được anh vừa dạy vừa dỗ, nay đã trưởng thành ở nhiều nơi, chính là câu trả lời đẹp nhất cho mong muốn được làm một người thầy đáng kính.
Chúc mừng anh Đồng. Chúc anh sớm có một trợ lý gánh đỡ những bản kế hoạch năm học và chồng văn bản mỗi ngày, để anh có thêm thời gian cho đồng nghiệp, cho học trò, và cho những buổi thể dục giữ sức.