Từng dòng số của đất mỏ và câu "trung thực, nhanh, chính xác" của anh Nguyễn Chí Tình ở Cẩm Phả
"Số liệu luôn trung thực, nhanh, chính xác." Người bạn của tôi ở Cẩm Phả, anh Nguyễn Chí Tình, gói cả quan điểm làm nghề của mình vào đúng một câu như thế.
Anh là Phó phòng Kế toán thống kê tài chính của Công ty CP TNT, phụ trách mảng thống kê. Mười tám năm nay, ngày nào anh cũng làm việc với những con số của đất mỏ: sản lượng than đất từng máy xúc bốc lên, sản lượng từng xe ô tô chở đi, lượng nhiên liệu từng thiết bị tiêu thụ. Từ những con số ấy, anh tính toán nghiệm thu sản lượng và nhiên liệu cho các thiết bị trong công ty.
Ở một công ty mỏ, mỗi dòng trong bảng ấy là công sức của một chiếc máy xúc, một đội xe. Số đúng thì các bên yên tâm. Số sai thì phải gửi đi gửi lại, qua nhiều bước mới ra được số chuẩn.
Gắn trọn với nghề thống kê của đất mỏ
Anh Tình học ngành Kinh tế mỏ ở Đại học Mỏ - Địa chất, rồi về làm thống kê và ở lại với nghề ấy từ đó tới nay. Nhóm anh phụ trách phục vụ số liệu cho bốn phòng ban trong công ty. Người dùng số liệu mà anh nghĩ tới đầu tiên là phó phòng Trắc địa, và điều người ấy lo nhất là bị cấp số liệu sai.
Hiểu người dùng số của mình lo gì, rồi lấy chính nỗi lo đó làm chuẩn cho mình, đó là cách làm nghề của người có trách nhiệm. Câu "trung thực, nhanh, chính xác" của anh trả lời đúng vào nỗi lo ấy.
Từ dò từng dòng tới tự dựng một file tính
Bước ngoặt trong nghề của anh đến từ quãng mới vào nghề. Số liệu cần kiểm tra, đối chiếu, xác nhận thì nhiều, mà vẫn bị sai số. Nhập vào rồi kiểm theo chiều ngang, chiều dọc, số không khớp nhau. Lúc ấy anh vượt qua bằng cách kiên nhẫn nhất: xem từng dòng ngang, từng dòng dọc cho tới khi ra đúng con số mình cần.
Về sau anh tự nghiên cứu, xây một file nhập liệu tính toán đi từ số liệu đầu vào, qua phân chia, cho tới số liệu chính thức để lập báo cáo. Những ngày đầu có người đi trước chỉ bảo, còn phần lớn tay nghề Excel về sau là anh tự mày mò. Từ những lần dò số mỏi mắt, anh làm ra một cái khung để lần sau khỏi phải dò. Người làm nghề giỏi biết rút cái vất vả hôm nay thành công cụ cho ngày mai.
Tay nghề mà anh gọi là đơn giản
Chuyên môn sâu nhất của anh là lập bảng tính Excel, lập công thức tính toán và biểu mẫu để làm báo cáo nghiệp vụ. Anh dùng thành thạo PivotTable, VLOOKUP, SUMIF và nhiều hàm khác. Vậy mà anh nói rõ đó chỉ là những công thức đơn giản. Hỏi anh có cách làm gì riêng, anh trả lời thẳng: "Cách làm thì không khác gì với người cùng làm thống kê."
Chuyện anh kể lại cho thấy một nếp làm việc rất riêng. Phòng Trắc địa gửi số sang từ những bảng biểu rời rạc, lấy ở nhiều file khác nhau, khó kiểm soát. Anh tạo cho họ một bảng để phân chia số liệu. Có giai đoạn số nghiệm thu từ một phòng ban phải gửi đi gửi lại nhiều lần, anh phải qua nhiều bước mới ra số chuẩn. Anh làm một biểu mẫu để phòng ban đó nhập số vào, còn anh chỉ việc chép sang bảng tính của mình là xong.
Gặp chỗ vướng, anh làm sẵn một lối đi để cả hai bên cùng đi cho dễ. Đó là tư duy của người xây quy trình, dù anh chỉ gọi nó là công thức đơn giản.
Ba tiếng còn một tiếng
Người dùng số liệu anh nhớ nhất là anh H. Anh H. có một bảng phân chia sản lượng đất đá cho máy xúc, cần công thức phân chia theo tỷ lệ. Anh Tình kể ngắn: "mình đã dùng công thức phân chia tỷ lệ vào bảng cho khớp số". Việc trước đó mất khoảng ba tiếng, sau còn khoảng một tiếng.
Câu kể chỉ một dòng, đúng kiểu anh. Một công thức đặt đúng chỗ rút đi hai tiếng làm tay, đó là giá trị thật của người làm số.
Điều anh tự hào nhất cũng nằm ở đó: tạo ra được các phép tính, lập được biểu mẫu để cả phòng áp dụng vào nghiệp vụ. Lời khen anh hay nhận là "Bạn làm rất tốt". Các phòng ban khác cũng hay nhờ anh hướng dẫn đối chiếu số liệu giữa các bên. Khi họ cần lấy số, anh nghiên cứu biểu mẫu của chính họ rồi tìm cách lấy số liệu trên file Excel. Anh đã thành một chỗ dựa về số liệu trong công ty.
Mười người, mỗi người một mắt xích
Mảng thống kê anh phụ trách có khoảng mười người, mỗi người một vị trí. Năm người tính toán số liệu cho năm đơn vị vận tải, gồm cả đối chiếu chuyến và sản phẩm. Hai người lo đơn vị Công trường Xúc, tính sản lượng và nhiên liệu. Một người nhập dữ liệu sản lượng, nhiên liệu cho các đơn vị vận tải. Một người phân chia sản lượng theo số đo trắc địa. Một người làm báo cáo tổng hợp.
Mỗi ngày, riêng việc nhập liệu và đối chiếu với các đơn vị đã mất ba đến bốn tiếng. Số liệu đều khớp, nhưng ngày nào cũng phải nhập nhiều. Cuối tháng còn thêm số nghiệm thu, báo cáo và biên bản nghiệm thu cho các đơn vị. Mười người chạy đều như vậy ngày này qua tháng khác mà số vẫn khớp, đó là kỷ luật của cả tập thể và của người phụ trách.
Bớt nhập tay cho mình và cho đồng nghiệp
Anh Tình đang muốn giao cho trợ lý AI việc tốn sức nhất: đối chiếu và nhập liệu. Hiện anh tải file của các đơn vị, các công trường, phòng ĐKSX về đối chiếu tay rồi nhập vào bảng tính. Anh muốn trợ lý nhận file PDF và Excel, tự đối chiếu và tự đưa số vào biểu tính, để sau ba tháng việc này chỉ còn khoảng một tiếng, hoặc tự lập được báo cáo. Anh còn nghĩ xa hơn phần việc của mình: anh muốn giúp các đồng nghiệp xung quanh bớt nhập liệu thủ công, để thời gian còn lại làm việc khác. Người bao năm tự mày mò Excel nay chủ động đi tiếp sang tự động hóa, mang theo cả đồng nghiệp, đó là một nỗ lực đáng nể, và anh đã chọn đúng con đường cho nghề số liệu của mình.
Lời nhắn gửi mười năm trước
Nếu gặp lại chính mình mười năm trước, anh Tình sẽ nhắn: "nghiên cứu học tập số hóa, không phải nhập liệu thủ công đỡ mất nhiều thời gian". Lời nhắn ấy giờ anh đang tự làm cho mình, và cho cả những người làm số quanh anh ở đất mỏ.
Chúc mừng anh Tình. Chúc ba tháng tới, những buổi đối chiếu ba, bốn tiếng thu lại còn một tiếng, và những con số đất mỏ qua tay anh vẫn trung thực, nhanh, chính xác như anh vẫn giữ.