Những đường ống nước sạch dài ba nghìn cây số và thói quen tra lại từng định mức của anh Nguyễn Tâm ở TP. Hồ Chí Minh
"Bạn trẻ cũng vấp như mình." Anh Nguyễn Tâm nói câu ấy về những kỹ sư trẻ hôm nay, những người có bộ hồ sơ bị trả về vì dự toán sai định mức. Anh nói nhẹ như vậy vì chính anh đã đi qua đúng chỗ vấp ấy, từ hơn hai mươi năm trước.
Người bạn của tôi ở Sài Gòn là kỹ sư xây dựng chuyên ngành cấp nước, chuyên viên Phòng Quản lý dự án của Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn. Hai mươi hai năm làm nghề, anh đã đi qua hơn một trăm dự án lắp đặt mới hệ thống đường ống cấp nước trên địa bàn thành phố. Cộng lại, anh tính sơ bộ khoảng ba nghìn cây số đường ống.
Ba nghìn cây số dưới lòng thành phố
Ba nghìn cây số dài gần gấp đôi quãng đường bộ từ Sài Gòn ra Hà Nội. Những đoạn ống ấy nằm dưới mặt đường, chẳng ai nhìn thấy, nhưng sáng nào người Sài Gòn mở vòi ra có nước là sáng ấy họ đang dùng tới chúng.
Ống chưa đặt xuống đất thì đã phải có người lo xong phần hồ sơ. Anh Tâm làm đúng phần đó. Quản lý dự án, theo cách anh chia, gồm ba bước: chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư, và thanh quyết toán. Dự án nào cũng phải đi qua dự toán, định mức, tờ trình thẩm định, thẩm tra thiết kế, thẩm tra quyết toán. Một con số lệch ở khâu đầu thì cả chuỗi phía sau phải làm lại.
Nghề tôi theo đuổi là sức khỏe, và trong sức khỏe có những thứ người ta chỉ nhớ tới khi thiếu. Nước sạch là một trong số đó. Người lo cho những đường ống ấy đi đúng, đi đủ, tôi xếp họ vào hàng những người giữ sức khỏe thầm lặng cho cả một thành phố.
Bước ngoặt từ những lần tra chưa đúng
Anh học Cao đẳng Cấp nước số 2, chuyên ngành Cấp thoát nước. Vào công ty, anh được các anh lãnh đạo đi trước hướng dẫn cách làm việc. Giai đoạn vất vả nhất là những năm đầu, khi phải đọc rất nhiều: Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu, rồi nghị định, thông tư. Anh từng vấp không ít lần vì tra chưa đúng định mức, tỉ lệ định mức.
Cách anh vượt qua rất mộc: tự đọc lại Luật, tự tra lại định mức. Anh coi chặng ấy là bước ngoặt của cả nghề mình, và giờ việc tra lại đã thành thói quen. Một người sau mỗi lần sai lại quay về đọc từng điều luật, rồi giữ việc đó thành nếp suốt hai mươi năm, đó là sự cẩn trọng phải tự rèn mới có.
Hôm nay anh có đủ các chứng chỉ hành nghề giám sát, định giá, quản lý dự án và đấu thầu.
Nhìn người đi sau bằng con mắt người từng vấp
Người làm việc với anh mỗi ngày là các công ty tư vấn giám sát, thi công và tư vấn thiết kế. Với giám đốc các công ty, anh thống nhất cách phối hợp giữa các dự án. Với nhân viên trẻ, chuyện anh gặp nhiều nhất là "hồ sơ bị trả lại, dự toán sai định mức, chậm thanh toán".
Câu "bạn trẻ cũng vấp như mình" cho thấy anh nhìn những bộ hồ sơ bị trả về bằng con mắt của người từng đứng đúng chỗ ấy. Người đi trước còn nhớ mình vấp ở đâu thì chỉ được cho người sau chỗ cần tránh. Ở một nghề mà một dòng định mức sai có thể làm chậm cả đợt thanh toán của một công ty, sự thông cảm ấy có giá trị rất thật.
Mười dự án cùng lúc
Anh phụ trách mười dự án cùng một lúc và làm việc độc lập. Mỗi tháng khoảng năm mươi bộ hồ sơ đi qua tay anh, đến qua Zalo, qua công văn, qua phần mềm quản lý hồ sơ. Kiểm tra hồ sơ, tra định mức, soạn tờ trình, đối chiếu quyết toán, bốn việc ấy lấp kín ngày làm việc của anh, từ tám giờ sáng tới tám giờ tối. Thẩm tra một bộ hồ sơ hiện mất chừng năm ngày.
Cách anh thẩm tra một bản dự toán là cách của người không bỏ qua dòng nào: mở file Excel dự toán, đặt cạnh Thông tư 38 của Bộ Xây dựng, định mức nhân công, ca máy và đơn giá vật liệu năm 2025-2026 của TP. Hồ Chí Minh, rồi đối chiếu từng mục.
Điều anh tự hào nhất về công việc của mình gói trong hai chữ: làm nhanh. Trong nghề hồ sơ, nhanh mà đứng được thì phải có nền. Cái nhanh của anh Tâm đứng trên hai mươi hai năm đọc luật, tra định mức, và hơn một trăm dự án đã khép lại.
Giữ đúng văn bản giữa nhiều cách hiểu
Sau ngần ấy năm, anh rút ra một quan sát mà người trong nghề nào đọc cũng gật đầu: "khi đọc luật mỗi người sẽ hiểu theo ý riêng". Ví dụ rõ nhất anh đưa ra là cách tính chi phí dự phòng khi lập dự toán. Cùng một văn bản, mỗi người tính một kiểu, và hồ sơ cứ thế đi đi lại lại.
Anh cũng nói thẳng mình không có cách làm riêng nào, làm dự án là làm theo mẫu đã được quy định sẵn. Tôi quý sự khiêm tốn ấy. Ở một nghề gắn với công trình phục vụ cả thành phố, người giữ đúng mẫu, đúng văn bản là người giữ cho từng khoản chi đi đúng chỗ của nó.
Một trợ lý biết tra đúng như anh
Ngoài giờ làm, anh thích tìm hiểu AI và hay xem YouTube về chủ đề này. Anh đang muốn giao cho trợ lý AI sáu việc: lập dự toán, thiết kế, tra định mức, lập tờ trình thẩm định, thẩm tra hồ sơ thiết kế, thẩm tra hồ sơ quyết toán, toàn những việc lặp đi lặp lại và cũng là sở trường của anh. Việc đầu tiên là thẩm tra dự toán: trợ lý nhận file Excel, đối chiếu với Thông tư 38 và bộ định mức, đơn giá của thành phố, thay cho phần anh đang làm bằng tay. Từ chính quan sát về chuyện mỗi người hiểu luật một kiểu, anh đặt yêu cầu cho trợ lý là không chỉ tra cho nhanh mà còn phải tra đúng theo văn bản. Mục tiêu sau ba tháng của anh là đưa thời gian thẩm tra một bộ hồ sơ từ năm ngày xuống còn một ngày. Một người đã tra tay suốt hai mươi hai năm, nay muốn trao cho trợ lý đúng cái nếp tra kỹ của mình, đó là nỗ lực đáng nể, và anh đã tìm ra con đường để kinh nghiệm cả đời mình chạy nhanh hơn mà vẫn chắc.
Phía sau mỗi vòi nước
Ba nghìn cây số đường ống nằm im dưới lòng Sài Gòn. Phía sau mỗi đoạn ống là một bộ hồ sơ có người đã tra lại từng con số.
Chúc mừng anh Tâm. Chúc ba tháng tới, bộ hồ sơ đầu tiên đi trọn trong một ngày, và anh có thêm những buổi tối về nhà trước tám giờ.
