Tình yêu kéo một người đứng dậy và hai mươi sáu năm lo chân tay giả, xe lăn của anh Nguyễn Thắng Lợi ở Hà Nội

Điều gì giúp một người đứng dậy sau tai nạn, sau những lần đi xin việc bị từ chối? Chia sẻ với tôi về quãng đời ấy, anh Nguyễn Thắng Lợi ở Hà Nội trả lời bằng hai chữ "Tình Yêu", rồi kể ra từng thứ một: "Tình yêu của cha mẹ người thân, tình yêu đôi lứa (hồi đó người yêu và cũng là vợ anh đến tận bây giờ đã luôn ở bên anh), và cuối cùng là tình yêu với công việc, tình yêu thương với những người cũng có những hoàn cảnh bất hạnh tật nguyền hơn mình".

Từ giảng đường Kinh tế Quốc dân tới một văn phòng dự án

Hồi còn là sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân, anh Lợi gặp một tai nạn khiến cả hai bàn tay không còn nguyên vẹn. Điều trị xong, anh quay lại trường trả nốt các học phần còn thiếu, ra trường muộn hơn bạn cùng lứa hai năm. Tấm bằng Cử nhân Thống kê Kinh tế đã cầm trên tay, nhưng đi xin việc thì, theo lời anh, "gần như không có một doanh nghiệp nào muốn nhận 1 người khuyết tật".

Rồi anh được nhận vào một văn phòng dự án tư vấn hỗ trợ người khuyết tật ở Hà Nội, khi ấy là dự án chung giữa VNAH (Hội Trợ giúp Người khuyết tật Việt Nam) và Bộ Lao động Thương binh và Xã hội. Năm 1999, anh bắt đầu sự nghiệp ở đó, và gắn bó gần hai mươi sáu năm.

Nhiều cánh cửa khép lại vì khuyết tật, anh bước vào đúng cánh cửa dành cho người khuyết tật, rồi dùng cả đời làm nghề để mở cửa cho người khác.

Học nghề từ một người cha thứ hai

Gần hai mươi sáu năm ở VNAH, anh đi từ trợ lý dự án lên giám sát hành chính nhân sự kiêm phụ trách mua sắm. Chuyên môn sâu nhất của anh là quản lý mua sắm, quản lý nhà cung cấp và thầu phụ. Anh học nghề này từ ông Trần Văn Ca, người sáng lập và là Chủ tịch VNAH tới nay, người anh coi như cha thứ hai, người thầy lớn nhất đời mình. Anh học "từ bản lĩnh của ông và qua từng việc được ông tin tưởng giao phó".

Nghề của anh có một cái khó riêng. Nhà cung cấp đều là người Việt, nhưng thủ tục mua sắm phải theo quy định của Chính phủ Hoa Kỳ, đồng thời vẫn phải đúng pháp luật Việt Nam. Nhà cung cấp nào ký hợp đồng trên 25.000 USD phải có mã định danh trên hệ thống SAM.gov, không có trường hợp riêng. Anh gọi đúng tên cái lỗi người làm mua sắm hay mắc: họ "hay sai bởi họ không có hệ thống quản lý logic trước tiên". Tổ chức phi chính phủ ít phòng ban, một người phải tự quản trọn phần việc mình nhận, và anh Lợi đã làm như thế suốt một phần tư thế kỷ.

Không ký cho qua một cái móng sai

Khoảng năm 2008, anh đi kiểm tra một gói thầu xây trường ở Thạch Thành, Thanh Hóa. Phần móng vừa xong, anh phát hiện nhà thầu làm sai thiết kế: dùng luôn tường móng để trát thành bể chứa nước và bể phốt. Anh không nghiệm thu, buộc nhà thầu xây riêng hệ thống bể ngầm, vì móng gánh tải trọng cả công trình, làm chung thì về sau công trình nứt gãy, bể ngầm vỡ. Kết quả, "trường được xây lên đúng tiêu chuẩn kỹ thuật". Đó là một trong hơn trăm điểm trường tiểu học anh từng đi xây.

Cái móng nằm dưới đất, chẳng ai nhìn thấy, chẳng ai khen. Những đứa trẻ ngồi trong ngôi trường ấy được an toàn nhờ một người không chịu ký cho qua.

Nhìn xe lăn bằng mắt người ngồi trên nó

VNAH mua chân tay giả, xe lăn, xe lắc, xe lăn điện để phát miễn phí cho người khuyết tật nghèo trong vùng dự án. Phần việc của anh Lợi là lo hợp đồng, gói thầu với nhà cung cấp, để dụng cụ tới đúng tay người cần. Các dự án ấy đã mang lại lợi ích cho hàng trăm ngàn người khuyết tật.

Năm 2026, ông Ca chuyển cho anh tin nhắn của một gia đình có cậu con trai bị bại não từ khi mới ba tháng tuổi. Anh tới tận nơi. Em chỉ nằm được trên giường, chỉ cử động được ngón chân cái, vậy mà từng được một đoàn từ thiện tặng chiếc xe lăn, thứ gia đình nói em không bao giờ dùng được. Từ những chuyến đi như thế, anh rút ra một nhận xét rất thẳng: "Những người đi làm từ thiện đôi khi làm khổ người khuyết tật hơn khi mà đoàn thể bắt họ phải di chuyển tới một nơi tập trung để tặng xe lăn".

Trao một chiếc xe lăn thì dễ. Trao đúng thứ người ta dùng được, ở đúng nơi người ta đang nằm, mới là làm việc thiện tới nơi tới chốn.

Biến cuộc chia tay thành một khởi đầu

Tháng 2/2025, viện trợ nước ngoài của Hoa Kỳ dừng lại, phần lớn nhân sự VNAH phải nghỉ sớm. Anh ở lại bàn giao hồ sơ của hàng chục năm, rồi chuyển sang làm chuyên gia tư vấn độc lập về mua sắm thiết bị phục hồi chức năng cho chính VNAH. Anh gọi lần chuyển ấy là cơ hội: vẫn làm việc mình gắn bó, lại có thời gian cho công nghệ mới và những việc mình tâm huyết. Song song, anh đang chuẩn bị sản xuất đầu kéo xe lăn cho người khuyết tật.

Năm 2023, VNAH trao anh Bằng khen Danh dự ghi nhận cống hiến từ năm 1999. Ba chữ anh tự hào nhất về nghề mình là tận tâm, tử tế và trung thành. Câu anh giữ cả khi làm nghề lẫn làm người là "tận tâm tận lực".

Giao máy phần hồ sơ, giữ mình cho con người

Việc tốn giờ nhất mỗi tuần của anh là soát từng dòng báo giá, có bảng lên tới cả nghìn mặt hàng, không đơn nào giống đơn nào. Anh đang muốn giao cho trợ lý AI bốn việc: quản lý hồ sơ nhà cung cấp từ giấy phép tới báo giá khung, soát tuân thủ quy định của nhà tài trợ, đánh giá gói thầu, và nhập dữ liệu người hưởng lợi lên phần mềm quản lý người khuyết tật. Ý đầu tiên của anh là nạp cả ổ cứng 2TB, rồi chính anh dừng lại, thấy "có lẽ việc tải lên 2TB tạo Token là chuyện không nên làm". Biết nghĩ lại trước khi làm, chọn đúng phần việc để giao, cho thấy cái đầu tỉnh của người làm mua sắm hai mươi sáu năm, và anh đã tìm được con đường để dành thêm thời gian cho những chuyến đi tới tận nhà người khuyết tật.

Người mở cửa cho người khác

Anh Lợi từng đứng trước những cánh cửa không chịu mở. Hai mươi sáu năm sau, anh là một trong những người lặng lẽ đưa chiếc xe lăn, cái chân giả tới tay người cần nó, và dựng những ngôi trường có móng chắc cho trẻ nhỏ.

Chúc mừng anh Lợi. Chúc dự án mới của VNAH khởi đầu suôn sẻ, chúc chiếc đầu kéo xe lăn đầu tiên anh làm ra sớm lăn bánh, và chúc anh giữ mãi chữ tình yêu đã đỡ anh đứng dậy năm nào.