Những chiếc sà lan thi công biển và ba mươi năm đọc bệnh máy của anh Nguyễn Thanh Bình ở Hà Nội

Năm 1998, ở cảng Tiên Sa, Đà Nẵng, một kỹ sư trẻ hay ôm đồ thủy lực hỏng tới một tiệm sửa chữa. Ở đó có anh Hùng, người thợ thủy lực hỏi gì cũng chỉ, cũng hướng dẫn tận tình. Gần ba mươi năm sau, người kỹ sư ấy đã là Phó Tổng Giám đốc, và vẫn giữ liên lạc với anh Hùng. Anh còn gọi bằng cái tên "Hùng (thủy lực)" để khỏi lẫn với ông chủ tiệm cũng tên Hùng.

Người kỹ sư ấy là anh Nguyễn Thanh Bình. Còn giữ liên lạc với người thợ dạy mình từ gần ba mươi năm trước, đó là một người sống rất trọng nghĩa.

Từ kỹ sư máy đến Phó Tổng Giám đốc

Anh Bình sống ở phường Nghĩa Đô, Hà Nội. Anh học Đại học Thủy lợi, ngành Máy xây dựng và Thiết bị Thủy lợi, ra trường năm 1995. Từ tháng 7/1996, anh làm kỹ sư ở Công ty Tư vấn Xây dựng Công trình Thủy 1, gần mười năm, và từ khi mới ra trường đã có uy tín, có vị trí nhất định.

Cuối năm 2005, công ty cũ gặp khó khăn kéo dài, anh buộc phải đi để làm lại. Đầu năm 2006, anh sang một công ty tư vấn xây dựng vừa thành lập. Công ty nhỏ, anh đứng vị trí Giám đốc nhưng làm mọi việc, từ làm lương, chỉ đạo hiện trường tới công văn giấy tờ, rồi chuyên trách thiết bị khi có người góp vốn về nhận ghế giám đốc. Anh nhớ đó là lúc khó khăn nhất, "và mình đã thay đổi và nó tốt hơn".

Tháng 2/2010, anh về Công ty Cổ phần Tư vấn và Xây dựng Phú Xuân. Anh làm trưởng phòng, từ 2017 là trưởng phòng thiết bị, vật tư, và từ tháng 1/2019 là Phó Tổng Giám đốc phụ trách toàn bộ máy móc, thiết bị, tàu, sà lan thi công công trình biển: xây cảng biển, nạo vét, thi công và lắp đặt điện gió.

Người đọc bệnh máy qua vết vỡ

Chuyên môn sâu nhất của anh là thiết bị thi công: chẩn đoán hư hỏng máy, lên ý tưởng, thiết kế và chế tạo thiết bị cho thi công trên biển. Ngoài kiến thức ở trường, gần như tất cả anh tự mày mò, tự tay tháo từng bộ phận hỏng để tìm nguyên nhân và cách sửa. Có những năm anh là kỹ sư máy đầu tiên và gần như duy nhất của công ty, mọi sự cố thiết bị đều dồn về tay anh. Có lần tháo máy, lò xo văng vào tay, phải khâu mấy mũi.

Nguyên tắc anh dặn thợ là phải suy luận tìm nguyên nhân rồi mới sửa. Anh lấy ví dụ bơm thủy lực: bơm piston khi hỏng thường vỡ nát hết ruột bên trong. Phải nhìn vết vỡ, vết mòn mà suy ra nguyên nhân. Thợ tay nghề kém bỏ qua bước ấy, sửa xong máy lại hỏng. Đi qua nhiều công trường, từ Tiên Sa, Vũng Áng tới các bến một đến sáu của cảng Lạch Huyện, giờ anh chỉ cần nghe điện thoại, xem ảnh là nói được nguyên nhân và hướng dẫn thợ làm.

Người thầy thuốc giỏi bắt mạch qua lời kể của bệnh nhân. Anh Bình bắt bệnh máy qua một tấm ảnh, đó là ba mươi năm tay dính dầu mỡ kết tinh lại.

Thôi làm nửa thầy nửa thợ

Cũng vì lăn lộn với máy quá nhiều mà có lúc anh mất phương hướng. Anh thấy mình như "nửa thầy, nửa thợ", và tự hỏi: "rồi đến lúc sức khoẻ, tuổi trẻ qua đi mình vẫn thò tay vào dầu, vào mỡ như vậy không ổn". Anh định hướng lại, thôi làm trực tiếp, đứng ngoài chỉ đạo thợ làm. Nhờ vậy anh giải quyết được nhiều việc hơn, và rèn thêm được giao tiếp, lãnh đạo.

Hôm nay dưới anh có hơn một trăm người làm việc trên tàu, sà lan, khoảng hai ba chục người sửa chữa ở các công trường, và khoảng mười người ở phòng quản lý. Biết buông cờ lê đúng lúc để cầm lấy vai trò dẫn dắt, đó là bước trưởng thành khó nhất của một người thợ giỏi.

Những thiết bị mang tâm huyết

Điều anh tự hào là những thiết bị mình bỏ tâm huyết làm ra: sà lan chia dòng bùn nạo vét; sà lan đóng cọc chuyên dùng đóng được cọc dài tới sáu mươi lăm mét, nặng sáu mươi tấn, nghiêng một phần ba, dàn đóng cọc hạ được tới nằm ngang trên sà lan; và hai bộ sà lan rải cáp ngầm cho điện gió làm ngay giữa mùa Covid. Đội tàu anh trông coi có những chiếc dài tới một trăm ba mươi mét, rộng ba mươi sáu mét.

Sếp khen anh dám nghĩ, dám làm. Bạn đại học cùng nghề nể phục, đối tác vẫn hay hỏi tới. Nhưng điều anh quý nhất là anh em dưới quyền học được nhiều và nể anh. Anh nhắc tên người thợ giỏi nhất của mình, anh Trần Minh Ba, người anh luôn tin và luôn làm tốt việc được giao.

Một người lãnh đạo nhắc tên người thợ của mình khi kể về thành tích, đó là người hiểu rằng con tàu nào cũng cần cả một đội để ra khơi.

Bắt kịp thế hệ của các con

Khi trò chuyện với anh, tôi biết được anh tự nhận mình là thế hệ cũ, nhưng muốn bắt kịp xu thế, mà xu thế thời nay là AI. Anh định hướng cả hai con trai theo lĩnh vực này. Anh đã dùng trợ lý AI làm việc thật mấy ngày qua: đưa vào hợp đồng kèm phụ lục đơn giá, biên bản nghiệm thu, biên bản quyết toán sau một đợt sà lan lên đà sửa chữa định kỳ, nhận lại bảng đối chiếu từng dòng, danh sách điểm chưa có căn cứ, những lỗi hình thức trên giấy tờ, việc trước đây mất cả ngày mà vẫn còn sót. Tiếp theo là đọc bản vẽ AutoCAD và Excel để tính khối lượng chế tạo, chỉnh ảnh, làm video, và hệ thống hóa việc theo dõi tàu, sà lan, máy móc mà lâu nay anh vẫn nhớ trong đầu; anh sẽ hướng dẫn người giúp việc của mình dùng trợ lý để làm thay. Người ba mươi năm đọc bệnh máy nay tự học cách giao việc cho một cỗ máy mới, đó là tinh thần không chịu đứng yên, và anh đã tìm ra con đường để dồn sức cho hiện trường, nơi vẫn cần con người nhất.

Nổi trội ở một lĩnh vực

Với kỹ sư mới ra trường xuống công trường, anh hay nói: "Họ làm được mình cũng phải làm được". Với mọi người, anh nói rộng hơn: "làm lĩnh vực nào cũng được, nhưng mình phải luôn cố gắng là người phải nổi trội nhất ở một lĩnh vực cụ thể thì mới có chỗ đứng và mới phát triển được." Ba mươi năm của anh là ba mươi năm sống đúng câu ấy.

Chúc mừng anh Bình. Chúc những chiếc sà lan của Phú Xuân luôn ra khơi đúng lịch, và chúc anh sớm có ngày mà những thế hệ robot anh mơ tới có thể thay anh em làm phần việc nặng nhọc ở hiện trường.