Ba mươi năm chọn chữ trên bàn đàm phán và tuổi nghỉ hưu nhiều dự định của chị Nguyễn Thị Nguyệt Nga ở TP Hồ Chí Minh

Ở những phòng đàm phán dự án quốc tế, có người cầm bút ký, có người cầm số liệu. Chị Nguyễn Thị Nguyệt Nga ngồi ở chỗ khó nhất: chỗ giữa hai ngôn ngữ, nơi một câu dịch lệch đi là hai bên có thể hiểu khác nhau về cùng một con đường.

Chia sẻ với tôi về nghề của mình, chị gói lại bằng một cụm từ rất nhỏ: chọn từng câu chữ cho phù hợp. Ba mươi năm làm hợp tác quốc tế trong ngành giao thông, chị giữ thói quen ấy từ buổi đầu tới ngày nghỉ hưu.

Từ kỹ sư môi trường tới ghế Phó Vụ trưởng

Chị Nga học năm năm ở Đại học Xây dựng, chuyên ngành Kỹ thuật Môi trường, rồi học tiếp Thạc sĩ Quản lý Hành chính công. Ra trường chị về Vụ Hợp tác Quốc tế của Bộ Giao thông Vận tải. Năm 2010 chị chuyển về Tổng cục Đường bộ Việt Nam, giữ chức Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế.

Xuất phát là một kỹ sư, nhưng ba mươi năm đã mài cho chị ba thứ sắc nhất: quản lý hành chính công, tiếng Anh, và đàm phán dự án. Những dự án chị đi cùng là dự án ODA lớn của ngành đường bộ, loại dự án kéo dài nhiều năm, phải phân kỳ đầu tư, tăng vốn nhiều lần, có nhiều ban ngành cùng ngồi vào bàn. Mỗi con đường như thế đi qua tay rất nhiều người trước khi có mặt đường cho xe chạy. Chị là một trong những người giữ cho các bên hiểu đúng nhau.

Người phiên dịch chọn từng chữ

Làm công chức, chị phải theo quy định chung của nơi làm việc, không tự ý làm khác ở cấp quy trình được. Nhưng có một khâu chị nắm trọn trong tay: lời ăn tiếng nói trong phòng đàm phán và trong bản dịch. Ở khâu ấy chị cẩn trọng với từng câu, để buổi đàm phán trôi chảy và hai bên cùng thống nhất được nội dung.

Sự tỉ mỉ ấy làm nên tên tuổi của chị. Đồng nghiệp và đối tác biết tới chị như một trong những phiên dịch tiếng Anh xuất sắc của Bộ Giao thông Vận tải, luôn có trách nhiệm và nhiệt tình. Các bạn thử nghĩ, một bộ có biết bao người giỏi ngoại ngữ. Được người trong ngành nhắc tên như vậy thì phải là nhiều năm làm kỹ từng buổi, từng trang.

Một chuyến thực địa giữ lại cả dự án

Câu chuyện nghề chị nhớ nhất gắn với một dự án của Ngân hàng Thế giới về nâng cấp hệ thống đường bộ phía Nam. Chị kể: "Sau khi đi giám sát thực địa về thì nhận thấy nội dung ghi nhận khác so với nội dung đàm phán, và nội dung đó có xung đột với lợi ích của địa phương."

Chuyện như vậy rất dễ bị để âm thầm trôi theo tiến độ dự án. Chị chọn báo cáo kịp thời với Lãnh đạo Bộ, để Bộ trao đổi với Lãnh đạo địa phương. Kết quả là hai phía thống nhất được quan điểm, vấn đề được giải quyết, và dự án tiếp tục triển khai.

Người làm hợp tác quốc tế hay được nhìn như người đứng giữa để chuyển lời. Chuyện này cho thấy họ còn là người canh cho điều đã bàn trên giấy khớp với điều đang diễn ra ngoài thực địa. Một báo cáo đúng lúc của chị giữ cho con đường ấy đi tiếp, và giữ cho lợi ích của địa phương được tính tới.

Những tổ chức quốc tế tự tìm đến

Sau hai mươi lăm năm làm công chức, chị chuyển sang làm tư vấn độc lập. Nhờ mạng lưới quan hệ dựng từ thời công tác, Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản và Cơ quan Phát triển Đức thường xuyên tìm đến, mời chị tư vấn cho dự án của họ hoặc phiên dịch cho các đoàn công tác. Trung bình mỗi tháng chị nhận khoảng một dự án.

Người làm tư vấn độc lập không có con dấu cơ quan đứng sau lưng. Thứ họ mang theo là uy tín của chính mình. Bốn tổ chức lớn tháng này qua tháng khác cứ gọi lại một người, đó là bằng chứng rõ nhất cho chữ tín của chị Nga.

Một khoảng lùi để đi tiếp

Đời chị cũng có một giai đoạn khó, nằm ở chuyện riêng trong nhà. Có lúc chị đặt trọn niềm tin vào người thân, sống hết mình cho họ, rồi nhận lại điều không như mình mong. Chị không gồng lên. Chị bình thản lùi lại, xin gia đình một góc yên tĩnh, đọc sách, nghe nhạc, xem phim, tự chữa lành cho mình.

Từ đó chị giữ một bài học tới hôm nay: luôn để lại cho mình một khoảng lùi, để còn đường xoay chuyển tình thế khi cần. Câu ấy nghe đúng giọng của một người làm đàm phán lâu năm. Trên bàn họp hay trong đời sống, ai giữ được khoảng lùi thì người ấy còn đường xoay.

Tuổi nghỉ hưu mở ra những môn mới

Giờ chị Nga đã nghỉ hưu hoàn toàn, không nhận dự án nữa. Tuần của chị dành nhiều nhất cho gia đình, con cái, tập thể dục, học đàn và học tiếng Trung, những việc ngày còn đi làm chị không có nhiều thời gian đầu tư.

Chị còn ấp ủ một kênh YouTube kể về cuộc sống thường ngày của mình và của những người mới nghỉ hưu như chị. Người xem chị muốn hướng tới là người cùng thế hệ, đang hoặc sắp nghỉ hưu, muốn có chỗ để cùng chia sẻ và đồng cảm. Chị muốn có một trợ lý AI cùng làm ba việc: nghĩ chủ đề và góc kể cho từng clip, biến ý tưởng thành kịch bản có mở đầu, nội dung, kết, rồi hướng dẫn chị cắt ghép những đoạn quay đời thường thành một video hoàn chỉnh. Chị cũng muốn hiểu thứ công cụ con cháu trong nhà đang dùng hằng ngày, để không bị tụt lại với thời cuộc. Ở một giai đoạn mà nhiều người chọn dừng lại, chị chọn học thêm, và chọn làm ra thứ có ích cho chính thế hệ mình. Đó là con đường của một người cả đời không chịu đứng yên.

Chữ tín đi trọn ba mươi năm

Hỏi chị gói quan điểm làm nghề và làm người vào một câu, chị nói: "Có trách nhiệm, có chữ tín, nhiệt tình và luôn giữ năng lượng tích cực." Câu ấy chị rút ra từ chính ba mươi năm của mình, từ một kỹ sư trẻ mới ra trường tới một người đàm phán dự án quốc tế dày dạn.

Những dự án đường bộ chị đi cùng có một phần công của người chọn đúng chữ trong phòng họp và dám lên tiếng khi thực địa khác với điều đã bàn. Giờ chị mang sự cẩn trọng ấy sang một việc mới: kể chuyện tuổi hưu cho những người cùng thế hệ, bằng chính giọng của mình.

Chúc mừng chị Nga. Chúc kênh YouTube của chị sớm lên clip đầu tiên, và chúc chị gặp thêm nhiều người bạn cùng tuổi hưu qua từng câu chuyện chị kể.