Sổ sách cho tám mươi y bác sĩ và căn nhà không lúc nào vắng hoa của chị Nguyễn Thị Quyên ở Hà Nội

"Nếu anh bắt em làm thì anh ký xác nhận vào biên bản và em sẽ không chịu trách nhiệm khi thanh tra kiểm tra". Chị Nguyễn Thị Quyên nói câu ấy với sếp của mình, trong một lần sếp muốn không đóng bảo hiểm cho tất cả người lao động.

Lần đầu nghe chị Quyên kể chuyện này, tôi để ý tới thứ tự chị nói. Trước khi đặt điều kiện, chị giải thích cho sếp: làm như vậy là vi phạm luật bảo hiểm xã hội, ảnh hưởng tới quyền lợi của người lao động và vi phạm pháp luật. Chị nói tới người lao động trước, rồi mới nói tới trách nhiệm của mình. Sếp nghe xong đồng ý làm theo quy định.

Im lặng làm theo thì dễ hơn nhiều, vì người bảo mình làm sai lại chính là người ký lương cho mình. Chị Quyên chọn nói, nói có lý, có luật, và để lại cho sếp một lối ra đàng hoàng. Những người lao động hôm ấy có thể không bao giờ biết nhờ ai mà sổ bảo hiểm của mình được đóng đủ.

Kế toán trưởng của một công ty khám chữa bệnh

Chị Quyên học ngành Tài chính Ngân hàng, có chứng chỉ kế toán trưởng. Hai mươi năm làm nghề, chị đi qua ba công ty. Hiện chị là kế toán trưởng của một công ty khám chữa bệnh ở Hà Nội, quy mô khoảng tám mươi y bác sĩ.

Người ngoài nhìn vào một cơ sở y tế thường chỉ thấy bác sĩ, điều dưỡng. Ít ai nghĩ tới người ngồi phía sau giữ cho lương, thuế, bảo hiểm của từng người được làm đúng và đủ. Tám mươi y bác sĩ yên tâm lo cho người bệnh, một phần là vì có chị giữ sổ.

Điều đồng nghiệp và sếp khen chị đi khen lại là "sự cẩn thận, chỉn chu, làm việc theo nguyên tắc".

Bảo vệ từng khoản chi phí cho công ty

Ca khó nhất chị kể là một lần quyết toán thuế cho công ty. Chị ngồi bảo vệ từng khoản chi phí để không bị loại trừ. Kết quả, số thuế công ty phải nộp giảm xuống còn chưa tới một phần sáu so với con số ban đầu.

Các bạn làm chủ doanh nghiệp sẽ hiểu con số ấy nghĩa là gì. Chị làm được bằng chính luật: hiểu đủ sâu để chứng minh khoản nào là chi phí hợp lệ. Điều làm chị khó chịu nhất trong nghề lại là cảnh chủ doanh nghiệp muốn khai ít doanh thu, nộp ít thuế, chỉ đạo kế toán làm trái quy định. Chị từ chối mọi cách kiếm tiền "sai quy định và trái với đạo đức". Giữ được tiền cho công ty mà vẫn giữ được nguyên tắc, đó là bản lĩnh của một kế toán trưởng.

Tự nhận cái sai và tự sửa

Chị Quyên kể cả một lần mình sai. Năm 2018, công ty làm thủ tục chuyển nhượng vốn góp cho người khác, chị đã không làm kê khai với bên Thuế. Biết ra sai sót thì đã muộn. Chị làm lại thủ tục theo đúng quy định, và tự bỏ tiền túi ra để giải quyết cho xong, chịu phần thiệt về mình.

Từ đó chị đổi cách làm: "Mình thường xuyên cập nhật các chính sách và quy định của pháp luật và ghi lại những thủ tục cần phải nộp cho cơ quan thuế để không bị thiếu sót". Ai làm nghề lâu năm cũng có lúc sai. Người giỏi là người tự nhận, tự chịu, rồi biến cái sai thành một thói quen mới để nó không lặp lại.

Mười năm đi theo từng tour du lịch

Trước khi về công ty khám chữa bệnh, chị có khoảng mười năm làm kế toán trong ngành du lịch, nắm chắc thủ tục về tour, hóa đơn, chứng từ, quyết toán. Chị khiêm tốn bảo kế toán dịch vụ không phức tạp như kế toán sản xuất, chủ yếu là "phải hạch toán và theo dõi chi phí, doanh thu cho từng tour nên nó hơi mất thời gian thôi, cái đó cần sự cẩn thận tỉ mỉ là được".

Mỗi tour là một cuốn sổ nhỏ, doanh thu riêng, chi phí riêng, phải khớp tới đồng cuối cùng. Mười năm như vậy mà chị kể nhẹ tênh, đó là sự vững nghề.

Những năm chọn ở gần con

Giai đoạn chị thấy bế tắc nhất là khi các con còn nhỏ, hay ốm đau. Chị đã chọn: "Mình chấp nhận làm lương thấp và gần nhà để có thời gian chăm sóc con".

Sau câu ngắn ấy là mấy năm một người có chứng chỉ kế toán trưởng nhận đồng lương thấp hơn sức mình, để mỗi lần con ốm có mẹ ở gần. Giờ hai con đã lớn, chị có nhiều thời gian hơn cho mình.

Đi qua rồi, chị vẫn nhớ tới những người đang đứng đúng chỗ mình từng đứng. Chị nói nhiều người vừa đi làm vừa chăm con nhỏ rất vất vả, "nhất là những bạn ở tỉnh lẻ không có ông bà hỗ trợ đưa đón con".

Ham học sau hai mươi năm nghề

Hỏi chị nếu gặp lại chính mình mười năm trước thì sẽ nhắc điều gì, chị nói: "Tôi nhắc mình nên mạnh dạn làm nhiều công ty ở nhiều lĩnh vực khác nhau thay vì ngại thay đổi chỉ làm ở 1 công ty". Hai mươi năm nghề, chị vẫn muốn tìm hiểu chuyên sâu về kế toán quản trị. Chị cũng đã bắt đầu gom những năm làm nghề vào một bộ não thứ hai của riêng mình, để trợ lý AI hỏi chị từng ca khó, từng lần sai, từng thói quen giữ sổ, rồi cất lại ngăn nắp như chính cách chị làm việc. Người tự giới thiệu mình trước hết là "một người ham học hỏi, thật thà" đang tự mở rộng con đường nghề của mình, đúng như lời chị muốn nhắn cho chính mình mười năm trước.

Một người yêu hoa

Trong nhà chị Quyên lúc nào cũng có hoa. Chị nói "mình cảm thấy thư giãn khi được ngắm nó". Ba năm nay chị còn sưu tầm đồ gốm, trong đó có món chị thích là chén Thiên Mục.

Một người cả ngày làm việc với con số, chứng từ, quy định, về nhà lại chăm từng bình hoa và nâng niu từng chiếc chén. Hai việc ấy cùng một gốc: tỉ mỉ, kiên nhẫn, và biết quý cái đẹp nằm trong những thứ được làm cẩn thận.

Hỏi chị muốn người ta nhắc tên mình kèm theo câu gì, chị không nhắc tới chức danh kế toán trưởng. Chị chọn bốn chữ: "Một người yêu hoa".

Bài học chị muốn để lại cho đời cũng giản dị như vậy: "hãy cứ sống tử tế để Tâm mình được An". Chị bảo mình chỉ là một người bình thường, không có gì giỏi giang nổi trội, chỉ mong mọi người đối xử tốt với nhau. Các bạn nhớ lại câu chuyện ở đầu bài: chính người tự nhận là bình thường ấy đã đứng ra giữ quyền lợi bảo hiểm cho người lao động. Sống tử tế, với chị Quyên, là những việc làm có thật.

Chúc mừng chị Quyên. Chúc căn nhà của chị lúc nào cũng đầy hoa, chúc chị đi sâu được vào kế toán quản trị như chị mong, và giữ mãi cái tâm an của một người làm nghề không chịu làm điều trái quy định.