Biết dằn lại và mười chín năm dạy trò tự tìm lời giải của chị Nguyễn Thị Thảo Nguyên ở TP. Hồ Chí Minh

"Mọi thứ rồi sẽ tốt đẹp nếu biết dằn lại." Câu ấy chẳng có trong sách danh ngôn nào. Chị Nguyễn Thị Thảo Nguyên, Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn Trường THCS Nguyễn An Ninh ở phường Tam Thắng, TP. Hồ Chí Minh, tự rút ra nó sau gần hai mươi năm đứng bục giảng.

Một đời đi cùng môn Toán

Chị theo Toán từ rất sớm: cấp 3 học chuyên Toán, vào đại học Sư phạm Toán, rồi học thêm thạc sĩ Quản lý giáo dục. Chị đứng bục giảng mười chín năm, mỗi năm dạy khoảng một trăm học sinh, trong đó mười lăm năm tham gia Hội đồng bộ môn Toán của Thành phố. Bốn năm nay làm Phó Hiệu trưởng, chị vẫn giữ một lớp 6 để không xa bục giảng.

Năm đầu ra trường, chị được giao chủ nhiệm một lớp cá biệt: các em lười, nghịch phá, lấy đồ của nhau. Có lần cả lớp mất hết máy tính. Chị nói chuyện với từng em để tìm ra em đã lấy, rồi làm việc riêng với em ấy, hứa không nói với ai để em dám nhận lỗi. Sau đó chị phân tích đúng sai với em và gặp phụ huynh cùng trao đổi. Với lớp ấy, chị vừa cứng rắn, vừa tình cảm.

Một cô giáo mới ra trường mà đã biết giữ thể diện cho một đứa trẻ lỡ sai, để em dám đứng ra nhận lỗi, đó là tố chất của người làm thầy thật sự.

Dạy cách nghĩ ra lời giải

Qua mười chín năm, chị thấy một lỗi nhiều giáo viên Toán hay mắc: chú trọng dạy trò giải đúng bài mà quên dạy cách nghĩ ra lời giải. Thầy cô nhìn đề là thấy hướng, nên khi trò lúng túng thì nóng lòng chỉ gần hết. Trò làm được bài đó, đổi dữ kiện một chút là không biết bắt đầu từ đâu.

Nên trong giờ dạy, chị cố không đưa lời giải ngay. Chị hỏi từng câu nhỏ: "Đề bài cho chúng ta biết điều gì?", "Muốn tìm được kết quả này, trước hết em cần biết gì?", "Có cách nào khác không?", "Vì sao em chọn cách giải đó?". Trong một tiết Toán lớp 7 về bài toán thực tế, có em đưa ra cách giải chưa đúng. Chị không nói ngay là sai. Chị hỏi em vì sao em nghĩ vậy, rồi mời các bạn khác cùng trao đổi, phản biện, cùng tìm ra chỗ chưa hợp lý. Chị muốn giờ Toán là nơi trò không sợ sai và dám nói ra suy nghĩ của mình.

Cho cần câu hơn cho con cá, chị Thảo Nguyên làm đúng điều ấy trong từng tiết Toán.

Từng bước nhỏ cho một em nhút nhát

Chị nhớ một em lớp 7 rất nhút nhát, mỗi lần được hỏi là cúi mặt, không dám giơ tay vì sợ sai, sợ bạn cười. Tìm hiểu kỹ, chị thấy em vẫn học được Toán. Em chỉ hổng kiến thức nền và mang tâm lý sợ sai. Chị bắt đầu bằng những việc nhỏ: câu hỏi vừa sức, thêm thời gian hướng dẫn, khuyến khích em trình bày dù lời giải chưa trọn. Em tiến một bước, chị ghi nhận một bước. Dần dần em chủ động giơ tay, biết hỏi khi chưa hiểu, không còn né bài khó.

Điều chị tự hào nhất sau mười chín năm là sự trưởng thành của học sinh, cùng niềm tin của học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp. Cậu học trò lớp 7 dám giơ tay ấy là tấm huy chương đẹp nhất của một người thầy.

Băn khoăn của một người mẹ

Bước ngoặt lớn nhất trong nghề của chị là lúc chuyển từ giáo viên sang làm quản lý. Nhận vị trí Phó Hiệu trưởng, chị lo trước hết cho gia đình: "Lúc đó rất băn khoăn lo lắng công việc có nhiều không sợ không lo được cho con cái". Những ngày đầu, chỉ ra một văn bản thôi cũng mất rất nhiều thời gian. Chị vượt qua bằng ba việc: học hỏi các phó hiệu trưởng trường bạn, tự tìm hiểu thêm trên mạng, và thuê người giúp việc nấu nướng, đưa đón con, để sắp lại thời gian cho cả công việc lẫn gia đình.

Bây giờ chị lo chuyên môn cho một ngôi trường hơn một nghìn ba trăm học sinh, sáu mươi lăm giáo viên và nhân viên, mỗi tháng tiếp ba, bốn chục lượt phụ huynh. Chuyện cần xác minh thì chị hỏi giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn rồi mới phản hồi.

Dằn lại để nghe đủ các phía

Trao đổi với tôi về chữ "dằn lại", chị giải thích đó là kìm cảm xúc, bình tĩnh nhìn sự việc, nghe nhiều phía rồi mới quyết. Hồi trẻ gặp chuyện chưa như ý, chị hay muốn giải quyết ngay, đúng sai phải rõ ràng. Càng làm lâu chị càng thấy phản ứng ngay chưa chắc đã tốt.

Có lần một phụ huynh gọi lên trường, phản ánh một giáo viên giao nhiều bài làm con bị áp lực. Chị nghe hết, không vội kết luận ai đúng ai sai, rồi cùng lãnh đạo nhà trường làm việc với giáo viên để nắm tình hình. Nguyên tắc chị giữ nằm gọn trong một câu: "Không vì phụ huynh phản ánh mà vội quy kết giáo viên, nhưng cũng không vì bảo vệ đồng nghiệp mà xem nhẹ những băn khoăn, quyền lợi chính đáng của học sinh."

Chị còn tâm đắc một câu khác cùng tinh thần ấy: "Hãy cho HS được trải nghiệm đừng can thiệp, chiều chuộng quá". Với mình thì dằn cảm xúc để nghĩ cho thấu, với trò thì lùi lại để các em tự lớn. Biết lùi đúng lúc là một bản lĩnh, người làm thầy, làm quản lý có được điều ấy thì cả trò lẫn thầy đều yên tâm.

Bớt giấy tờ để có thêm giờ dự giờ

Việc ngốn của chị nhiều nhất mỗi tuần là kế hoạch, văn bản, hồ sơ, tám tới mười hai giờ. Chị đang muốn giao cho trợ lý AI phần đầu của chuỗi ấy: nhận văn bản chỉ đạo của Bộ, Sở, trả ra bản tóm tắt ba ý, dự thảo kế hoạch đúng thể thức, bảng theo dõi tiến độ và bản đối chiếu với văn bản cũ để chị soát trước khi trình Hiệu trưởng; sau đó là xếp thời khóa biểu, tự dò trùng tiết. Chị đặt sẵn một nguyên tắc: máy làm nháp, chỉ ra chỗ cần xem lại, còn người quyết và chịu trách nhiệm cuối cùng là chị. Đích chị muốn là giảm ít nhất một nửa giờ làm hành chính để dành cho dự giờ, hỗ trợ giáo viên và chất lượng học của học sinh, một mục tiêu cho thấy chị tìm tới công nghệ vì trò, vì đồng nghiệp, và chị đã tìm được con đường của mình.

Người thầy biết lùi lại đúng lúc

Mười chín năm, chị Thảo Nguyên dạy trò tự đi tìm lời giải, và dạy chính mình biết dằn lại trước mỗi quyết định.

Chúc mừng chị Thảo Nguyên. Chúc chị sớm có thêm những buổi sáng thong thả đi dự giờ, chúc lớp 6 của chị năm nay có thêm nhiều em dám giơ tay, và chúc những gì chị gieo bằng sự kiên nhẫn lớn lên thành những học trò biết tự nghĩ.