Mái nhà rơm vách đất và giấc mơ chỗ an cư cho người khác của anh Nguyễn Tiến Năm ở Thành phố Hồ Chí Minh

Ở một làng quê Bắc Ninh, có cậu con út trong một nhà nghèo tám anh em, lớn lên dưới mái nhà rơm, vách đất. Cậu thích vẽ, và mơ làm kiến trúc sư để xây những ngôi nhà không còn rách nát như nhà mình ngày ấy.

Cậu bé ấy là anh Nguyễn Tiến Năm, bạn bè quen gọi là Nam Nguyễn. Gần ba mươi năm sau, anh là Chủ tịch hệ thống Kibahomes và CEO Công ty Cổ phần Mandabuild ở Thành phố Hồ Chí Minh, đang vận hành gần mười tòa nhà với gần năm trăm căn hộ cho thuê. Giấc mơ về một mái nhà tử tế, anh không chỉ giữ cho riêng mình.

Người kiến trúc sư học nghề từ chính sai lầm

Anh học thiết kế ở trường đại học kiến trúc, nhưng phần lớn cái nghề anh có là học từ thực tế. Gần ba mươi năm, anh làm hàng nghìn hạng mục công trình lớn nhỏ, và chuyên môn của anh được đúc rút từ chính những sai lầm trong nghề. Về sau, vì công việc cần, anh học thêm luật và nay là thạc sĩ luật.

Trò chuyện với tôi về nghề, anh Năm chỉ thẳng vào chỗ yếu nhất của ngành kiến trúc xây dựng: thiếu một mô hình đúng, thiếu tầm nhìn dài hạn. Công trình ở các nước phát triển dùng cả trăm năm, còn ở ta thường chỉ hai ba chục năm, mà mấy năm đầu đã phải sửa, nâng cấp, vài năm sau lại đổi công năng.

Nên anh làm mọi dự án theo một trình tự năm góc nhìn: bắt đầu từ nhu cầu và mô hình của dự án, rồi kinh doanh và đầu tư, rồi vận hành, rồi mới tới thiết kế, thi công, và cuối cùng là setup vận hành. Bản vẽ đứng sau câu hỏi công trình này để làm gì, dùng được bao lâu. Anh gói lại trong một câu: "Chúng ta cần một tầm nhìn dài hạn cho dự án."

Một người kiến trúc sư đặt câu hỏi vận hành lên trước nét vẽ đầu tiên, đó là người đã nhìn nghề mình bằng con mắt của chủ nhà ba mươi năm sau.

Năm lần đổ vỡ và một câu tự nhận

Anh khởi nghiệp từ năm 1999, đi qua thủy sản, F&B, bất động sản. Có lúc tưởng thành công đã trong tay rồi lại đổ vỡ, tính ra năm lần phá sản. Câu anh tự nói về mình đọc lên rất thật: "Tôi mất 18 năm để nhận ra mình chẳng có kỹ năng nào trong quản trị."

Người đã làm chủ gần hai chục năm mà nói được câu ấy, là người đủ lớn để nhìn thẳng vào mình. Anh rút ra điều mà nhiều người làm nghề giỏi phải trả giá đắt mới hiểu: biết nghề không có nghĩa là biết kinh doanh, làm chủ không có nghĩa là biết lãnh đạo.

Mùa dịch và sức mạnh của những căn hộ

Năm 2018 anh chông chênh, chưa tìm ra ý nghĩa của cuộc đời và của nghề. Rồi dịch ập tới. Quán bar cafe anh dồn một khoản đầu tư rất lớn chỉ mở được hai tháng là phải đóng cửa vĩnh viễn. Công ty thủy sản cũng phải dừng. Nhiều dự án bất động sản đóng băng.

Thứ giữ anh đứng vững lúc ấy là những căn hộ cho thuê. Chúng vẫn đều đặn có người ở, vẫn đều đặn tạo ra dòng tiền. Từ chỗ bế tắc, anh nhìn ra ý nghĩa của việc mình làm, và nói thành một câu mà tôi nghĩ đáng để nhiều người trong nghề chép lại: "Tôi không xây nhà mà kiến tạo di sản, tôi không thuê nhà mà giúp mọi người có chỗ an cư lạc nghiệp." Hệ sinh thái Kiba ra đời từ đó.

Nhà của kiến trúc sư

Kiba bây giờ có chín bộ phận, từ thiết kế, thi công, vận hành căn hộ tới pháp lý và đào tạo. Anh định vị Kibahomes là một công ty khởi nghiệp nên bộ máy giữ tinh gọn, khoảng hai mươi người toàn thời gian. Mảng cho thuê dài hạn kín phòng trên chín phần mười.

Khách hay khen dự án của anh chất lượng, tỉ mỉ, cẩn thận, công năng bền lâu. Lời khen anh nhớ nhất lại rất dân dã: "Nhà của kiến trúc sư có khác."

Có một cặp vợ chồng ở Thủ Đức đã sở hữu nhiều tòa nhà cho thuê. Đến xem các dự án của Kiba, người vợ mới thấy lâu nay mình đang để tài sản nằm phí. Anh Năm và đội thiết kế lại: số phòng tăng tới ba mươi phần trăm, công năng chuẩn, thêm dịch vụ, và quan trọng nhất là đổi từ tư duy nhà trọ sang tư duy căn hộ dịch vụ. Hiệu quả khai thác tăng rõ, và từ đó mỗi năm anh chị xây tiếp hai ba tòa rồi đưa vào vận hành.

Kể chuyện sứ mệnh để người khác bắt đầu

Có một đối tác của anh Năm ban đầu hoàn toàn chưa có ý định xây. Anh kể cho người ấy nghe vì sao mình chọn nghề: vì cái phước đức nó mang lại, giúp các gia đình có nơi ở ổn định để yên tâm làm ăn. Nghe xong, người đối tác hào hứng muốn làm những dự án nhà ở giá hợp lý, tiện nghi cho người dân, một việc lâu nay người ấy chưa tìm ra lý do để bắt đầu.

Anh Năm không bán cho người ta một công trình. Anh trao cho người ta một lý do. Quan điểm anh giữ suốt nghề là "Nghề nào cũng cần hiểu về sứ mệnh." Làm người thì anh giữ ba vế: lợi ích đối tác, hài hòa bản thân, phụng sự xã hội.

Bốn cuốn sách đang thành hình

Hơn nửa thời gian mỗi tuần của anh đang dành cho kiểm soát chất lượng, đọc báo cáo, duyệt thiết kế và viết giáo trình. Báo cáo từ kế toán và vận hành đến tay anh qua Zalo, Viber, file Excel và cả giấy, anh phải tự gom lại. Anh đang giao cho trợ lý AI nhận hết những nguồn đó rồi gửi về điện thoại một bản ngắn: số liệu cốt lõi, hiệu quả từng dự án, kèm phương án xử lý. Tiếp theo là trợ lý dự toán, báo giá nhanh, rồi tới việc anh ấp ủ nhất: bản demo bốn cuốn sách Hiểu mình, Hiểu người, Hiểu nghề, Hiểu kinh doanh. Một người đã đi qua năm lần đổ vỡ vẫn chủ động học cách giao việc cho máy để dồn sức viết lại những gì đời mình rút ra, cho thấy anh Năm đã tìm được con đường để kinh nghiệm của mình đi xa hơn những tòa nhà anh xây.

Từ mái rơm tới chỗ an cư

Cậu bé dưới mái nhà rơm vách đất ở Bắc Ninh đã không quên giấc mơ của mình. Anh xây nhà để người khác có chỗ an cư, và bây giờ anh đang viết sách để người khác hiểu nghề.

Chúc mừng anh Năm. Chúc bốn cuốn sách sớm thành hình, chúc nếp nhà Kiba lan tới từng người trong đội, và chúc thêm nhiều gia đình có được một mái nhà để yên tâm làm ăn từ những công trình mang dấu tay anh.