Biệt danh Sơn Trâu và hai mươi sáu năm dựng nhà xưởng, trang trại của anh Nguyễn Văn Sơn ở TP. Hồ Chí Minh

Có người muốn được nhớ tới bằng một chức danh. Anh Nguyễn Văn Sơn ở TP. Hồ Chí Minh muốn được nhớ tới bằng một biệt danh: "SƠN TRÂU". Ai làm công trường đủ lâu sẽ hiểu chữ "trâu" ấy nặng cỡ nào. Đó là sức bền đi qua nắng gió, qua những lúc vốn cạn, người mệt, mà công trình vẫn phải về đích.

Hai mươi sáu năm làm nghề, hơn một trăm công trình, phần lớn là nhà kho, nhà xưởng và trang trại chăn nuôi heo, gà, bò. Khi trò chuyện với anh, tôi hình dung ra một người kỹ sư đi lên bằng những mét vuông sàn bê tông, mỗi công trình để lại cho anh một bài học được trả bằng mồ hôi thật.

Mười nghìn mét vuông với bốn người quản lý

Anh học Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, ra trường với tấm bằng kỹ sư xây dựng. Công trình rèn anh nhiều nhất là một nhà máy sản xuất bao bì ở khu công nghiệp Dầu Giây, Đồng Nai, năm 2010. Đó là công trình lớn nhất anh nhận được tới lúc bấy giờ: mười nghìn mét vuông sàn, nhận cả thiết kế lẫn thi công, trong khi người ít, vốn cũng ít.

Cả công trình chỉ có bốn người quản lý. Anh tự tổ chức đội thi công, tự trả lương cho thợ và cai. Chủ đầu tư giao anh làm với chi phí thấp nhất, và nhà máy hoạt động tốt. Một nhà máy chạy trơn tru là tấm bằng khen lặng lẽ nhất mà người làm xây dựng có thể nhận.

Một lần thua lỗ đổi cả cách làm

Bước ngoặt lớn nhất của anh là một nhà xưởng bê tông cốt thép ba tầng ở Bến Lức. Sàn rộng mười nghìn mét vuông, tải trọng năm tấn mỗi mét vuông, khẩu độ mười mét nhân mười mét, cao hơn năm mét, cây chống rất dễ bị uốn. Về kỹ thuật, anh xử lý bằng hệ giáo nêm nhiều tầng giằng, kết quả ổn.

Về quản lý thì anh trả giá. Anh kể lại không chút vòng vo: "sau cái đầu chưa đủ kinh nghiệm quản lý dẫn đến thua lỗ nhưng mình vẫn làm hoàn thành". Người mua vật tư chưa có kinh nghiệm, người quản lý thiết bị để hư hao, thất thoát. Vậy mà chủ đầu tư vẫn giao anh công trình thứ hai. Người ta chỉ giao tiếp việc cho nhà thầu đã làm xong việc, kể cả khi chính nhà thầu ấy chịu lỗ. Anh bù lỗ dần qua những công trình sau.

Từ chỗ vấp đó, anh đổi hẳn cách làm. Người mua vật tư có kiểm tra chéo. Thiết bị có người giao nhận, có kiểm đếm, có biên bản bàn giao rõ ràng, thất thoát thì phải đền. Anh nhìn ra gốc của chuyện này là con người, và anh sửa từ gốc.

Nhận thầu vừa sức mình

Cách làm riêng thứ hai của anh là nhận thầu vừa sức vốn. Anh chọn gói thầu có giá trị phù hợp nguồn vốn mình huy động được, và giữ một nguyên tắc rất rõ: "mình chỉ làm tới hết 30% vốn mà họ không trả tiền thì mình tạm dừng thôi".

Làm nhà xưởng, trang trại cho những chủ đầu tư lớn, dòng tiền là chuyện sống còn. Đã có những lần chủ đầu tư chậm giải ngân giữa chừng. Anh tin vào năng lực của đối tác, huy động hết nguồn lực để giữ vật tư, giữ nhân công, và theo đến cùng cho tới ngày công trình về đích. Giữ được anh em thợ qua những tháng khó ấy là phần việc không có trên bản vẽ nào, nhưng là phần làm nên chữ "trâu".

Để giữ lãi từng công trình, anh bóc khối lượng theo hồ sơ của chủ đầu tư, tách riêng vật tư và nhân công, rồi khoán cho từng tổ đội theo đơn giá. Mỗi chuồng trại, mỗi mét tường đều có con số rõ ràng trước khi làm.

Hiệu quả hơn số lượng

Quan điểm làm nghề anh giữ là "hiệu quả từng công trình quan trọng hơn nhận được nhiều công trình". Mỗi năm doanh nghiệp của anh chỉ làm ba tới bốn công trình, với đội ngũ hai mươi người lo đấu thầu, quản lý dự án, mua hàng, kế toán và nhân sự. Anh vừa là chủ, vừa là người quản lý trực tiếp. Khách tìm đến anh chủ yếu qua người quen giới thiệu, rồi ở lại thành khách thân.

Bài học anh muốn để lại cho người đi sau rất giản dị: "làm tốt các dự án thuộc sở trường của mình, nâng tầm giá trị từ từ theo nguồn vốn tích lũy theo thời gian", và "không nhận công trình vượt quá tầm mình nhiều". Điều anh tự hào là được chủ đầu tư khen hoàn thành tốt công trình. Trong nghề xây, lời khen của người trả tiền là lời khen khó nhận nhất.

Tam Quốc, tiếng Trung và sân tennis

Ngoài công trường, anh đọc Tam Quốc Chí, học thêm tiếng Trung, xem tennis, chơi tennis và chạy bộ mỗi ngày. Một người đọc Tam Quốc chắc hiểu rõ hơn ai hết chuyện biết người biết ta, biết lúc tiến lúc dừng. Cái nguyên tắc ba mươi phần trăm vốn của anh nghe cũng có chút binh pháp trong đó.

Con số trước khi công trình kết thúc

Việc ngốn của anh nhiều nhất hiện nay là kiểm soát chi phí và kiểm tra giá để báo giá cho khách, mỗi tuần hai mươi tới hai mươi lăm giờ, chủ yếu trên Excel. Anh đang muốn giao cho trợ lý AI việc nhận dự toán, giá vật tư, hóa đơn, giá khoán đội, để biết trước lợi nhuận có thể thu về ngay khi công trình còn đang chạy, thay vì tới cuối mới biết lãi hay lỗ. Rồi nhắc tiến độ các công trình, theo dõi công nợ để biết sớm khi nào chạm ngưỡng ba mươi phần trăm. Anh đặt mục tiêu giảm 75% thời gian cho kiểm soát chi phí và báo giá, thu hồi công nợ đạt 95%. Người từng trả giá vì thiếu một bảng số rõ ràng, nay tự đi dựng cho mình chính bảng số ấy, cho thấy anh Sơn đã biến vết vấp năm nào thành nền móng cho chặng đường sau.

Lớn dần cho bền

Trong năm tới mười năm tới, anh dự định cổ phần hóa doanh nghiệp để chia sẻ rủi ro, nâng quy mô từ từ chứ không phình to đột ngột, để có thời gian cho gia đình, cho tennis và những buổi chạy bộ. Một kế hoạch rất giống người: chắc chân, không vội.

Chúc mừng anh Sơn. Chúc những công trình của anh tiếp tục về đích đúng hẹn, chúc doanh nghiệp lớn lên vững vàng như cách anh vẫn đi từng bước, và chúc biệt danh Sơn Trâu còn được nhắc tới trên nhiều công trường nữa.