Một nghìn tấn rác mỗi ngày và người dám đi ngược số đông: anh Phạm Quốc Đăng ở TP.HCM
Đúng luật thôi chưa đủ, còn phải đúng với "cái tâm của mình". Đó là nguyên tắc anh Phạm Quốc Đăng giữ suốt khoảng hai mươi năm làm công tác chính sách, đề án ở vùng Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, nay thuộc TP.HCM. Người làm tham mưu pháp lý thường được khen là chặt chẽ, khách quan. Anh Đăng tự đặt cho mình thêm một cái chuẩn nữa, khó đo hơn, và cũng khó giữ hơn.
Mười một năm ở Sở Tư pháp làm nên một con người
Con đường của anh đi qua ba cơ quan: Sở Tư pháp hơn mười một năm, rồi Sở Tài nguyên và Môi trường phụ trách mảng môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), và hiện là Ban Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh. Anh nói rõ quãng ở Sở Tư pháp là "giai đoạn ảnh hưởng lớn nhất đến con người tôi".
Những lĩnh vực anh từng xử lý nghe tên đã thấy nặng: quản lý, khai thác nhà đất công, bồi thường hỗ trợ tái định cư, cổ phần hóa doanh nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, sản phẩm OCOP. Đó đều là những chỗ mà một câu chữ sai trong văn bản có thể chạm tới tài sản, sinh kế của rất nhiều người. Anh đi vào đó với một nền học bài bản: Cử nhân Luật hành chính, Quản lý đất đai, Cao học Luật chuyên ngành quyền con người, cùng Lý luận chính trị.
Tôi dừng lại ở chữ "quyền con người". Một người làm luật đất đai mà học sâu về quyền con người thì hiểu rằng đằng sau mỗi thửa đất là một gia đình. Chữ "tâm" anh nói ở đầu có gốc từ đây.
Tự soạn mẫu biên bản khi luật còn để trống
Hơn mười năm trước, anh trực tiếp tham mưu xử phạt và cưỡng chế một trường hợp lấn chiếm đất nhà nước, sau khi chính quyền vận động nhiều lần không thành. Đó là ca anh gọi là khó nhất đời mình.
Cái khó lớn nhất là luật lúc ấy chưa đủ đường đi. Luật Đất đai năm 2003 và Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 còn nhiều điểm chưa rõ, còn quy định riêng về cưỡng chế thì chưa có. Không có mẫu, anh tự đưa ra mẫu biên bản cưỡng chế.
Người làm hành chính quen đi theo mẫu có sẵn. Đứng trước một khoảng trống của luật mà vẫn phải ra quyết định đúng, lại là quyết định cưỡng chế, cần cả kiến thức lẫn gan. Bài học anh rút ra từ ca ấy, và giữ tới hôm nay: "khó mấy cũng phải cố gắng nghiên cứu, làm việc; tra cứu, rà soát quy định; làm đúng quy định." Câu ấy mộc, không màu mè, đúng giọng một người cả đời làm với văn bản luật.
Người đọc kỹ một điều luật ít ai để ý
Chuyện đáng kể nhất của anh Đăng là một dự án đốt rác phát điện do doanh nghiệp xin đầu tư. Về chuyện sử dụng đất, số đông ý kiến lúc ấy nghiêng về đấu giá đất: doanh nghiệp nào trúng thì làm, Nhà nước có khoản thu ngay, lại không sợ sai. Một hướng khác là đấu thầu chọn nhà đầu tư theo Luật Đầu tư.
Anh ngồi đọc kỹ cả Luật Đất đai lẫn Luật Đầu tư, và tìm ra Luật Đất đai có quy định riêng về đấu thầu đối với dự án môi trường có sử dụng đất. Anh tham mưu theo đúng hướng đó, dù đi ngược lại số đông lúc bấy giờ.
Đi theo số đông thì an toàn. Đứng một mình với một điều luật mình đã đọc tới nơi, thì cần đúng thứ anh tự nhận là giá trị cốt lõi: "sự kiên trì và bản lĩnh vững vàng trước khó khăn."
Năm 2025, đề xuất của anh được lãnh đạo UBND tỉnh phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư. Sau đó, chính anh được ủy quyền ký hợp đồng dự án sử dụng đất với nhà đầu tư. Người tham mưu được giao đặt bút ký, đó là cách tổ chức nói lời tin cậy rõ nhất.
Một nghìn tấn rác và một nơi đáng sống
Con số làm tôi nhớ nhất trong câu chuyện này là khoảng một nghìn tấn rác mỗi ngày trên địa bàn Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Một vùng du lịch mà ô nhiễm vì rác thì mất đi đúng thứ nuôi sống nó.
Anh Đăng nhìn dự án ấy như một lời giải ba phía: đáp ứng yêu cầu tham mưu của lãnh đạo Thành phố, đáp ứng nguyện vọng của nhà đầu tư, và giải quyết chuyện môi trường cho người dân. Anh còn nhắc lại mong muốn của một nguyên lãnh đạo Tỉnh ủy, rằng nơi đây là "nơi đáng sống nhất", và nói đó cũng là điều anh hướng tới.
Người ngoài nhìn công việc tham mưu thường chỉ thấy giấy tờ. Đặt cạnh một nghìn tấn rác mỗi ngày, thì thấy mỗi tờ trình của anh Đăng là một phần của bầu không khí người dân được thở, của bãi biển du khách được ngắm.
Trợ lý cho người làm chính sách
Chia sẻ với tôi trong lớp học ÂY ZẦN CHO ĐỘI ZÀ, anh Đăng muốn trợ lý AI của mình cùng nghiên cứu các vấn đề thực tiễn của Thành phố để đưa ra giải pháp, phục vụ quản trị và cuộc sống người dân. Một người đã quen tự lội qua hàng chồng văn bản luật để tìm ra đúng một điều khoản, nay chọn học cách để máy cùng mình lội, cho thấy anh vẫn đang mài sắc cái nghề đã theo mình hai mươi năm.
Bản lĩnh của người giữ luật
Luật có thể còn khoảng trống, số đông có thể nghiêng về phía an toàn. Anh Phạm Quốc Đăng chọn đọc tới cùng, làm đúng quy định, và giữ cái tâm của mình trong từng đề xuất.
Chúc mừng anh Đăng. Chúc những đề xuất anh đang tham mưu cho Thành phố tiếp tục đi tới những công trình thật, để vùng đất anh gắn bó ngày càng đúng là nơi đáng sống nhất như anh mong.
