Gần hai mươi năm nghề in và chiếc hộp giữ nguyên maket của chị Phạm Thị Quế ở Hà Nội

Năm 2012, chị Phạm Thị Quế ra mở xưởng in riêng khi trong tay mới có một hai khách hàng, và vẫn đang ở nhà trọ. Ngay đơn hàng đầu tiên đã có chuyện: khách kêu không in được hạn sử dụng lên hộp. Rốt cuộc lỗi nằm ở máy móc bên khách, hộp của xưởng không sai. Nhưng để khách nhận hàng, chị vẫn trừ cho khách hai mươi phần trăm giá trị đơn.

Nhìn lại, chị chỉ nói một câu nửa đùa nửa thật: "May không hiểu sao công ty vẫn tồn tại được." Từ cái đơn đầu tiên ấy, xưởng chạy tới bây giờ, hơn mười bốn năm.

Từ giảng đường mỹ thuật tới xưởng in

Chị quê Hải Dương, học mỹ thuật và thiết kế ở Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Ra trường năm 2007, chị làm thiết kế ở một công ty làm trục ống đồng được một tháng thì chuyển sang một công ty in, và theo nghề in từ đó. Nghề này chị học chủ yếu bằng chính việc làm hằng ngày. Trò chuyện với tôi, chị nói gọn: "Làm dần rồi quen."

Ba chữ ấy nghe nhẹ, nhưng sau nó là gần hai mươi năm ngày nào cũng đứng giữa máy in, bản kẽm và những tờ maket. Người học nghề bằng tay mình, không bỏ ngày nào, thì cái nghề ở lại trong tay rất chắc.

Làm chủ mọi khâu của nghề in

Chuyên môn sâu nhất của chị là kỹ thuật in và màu sắc. Từ một cái maket trên máy tính tới tờ in thành phẩm phải qua nhiều bước kỹ thuật, và chị tự làm được cả chuỗi: "ra kẽm ra phim tách màu chị đều làm được hết". Chị giải thích vì sao phải như vậy: "tất cả các khâu đều quan trọng như nhau, nên khâu nào chị cũng phải làm được".

Chỗ khó nhất của nghề in bao bì là đơn ra bị sai: maket chốt một kiểu, in ra lại lỗi nội dung, lỗi phông chữ, sai kích thước. Ở xưởng chị, chính tay chị ngồi lên maket, chỉnh sửa, tính toán trước khi đưa xuống xưởng. Khách mới chưa quen thì chị hướng dẫn để họ đưa ra yêu cầu chuẩn về giấy, kích thước, cách in. Hỏi chị có giỏi hơn người khác không, chị trả lời thẳng: "để giỏi hơn người khác thì không có mà chị chỉ có kinh nghiệm".

Người ta hay khoe tài, còn chị Quế chỉ nhận mình có kinh nghiệm. Sự khiêm tốn ấy đi cùng với việc khách quay lại với chị năm này qua năm khác vì đơn hàng ít sai nhất.

Báo giá thế nào làm đúng thế ấy

Câu chị giữ khi làm nghề, làm người: "cứ việc thật mình làm thật, không làm sai kiểu báo giá khác mà làm khác". Vì thế chị báo giá chi tiết từng khâu, để khách nhìn vào là hiểu tiền mình trả cho cái gì.

Khách hàng và đồng nghiệp hay khen chị mẫu đẹp, làm nhanh, hiểu ý khách, báo giá rõ ràng và chịu khó tư vấn cho khách hiểu. Khách của xưởng phần lớn là các công ty dược đặt hộp thuốc, thêm nhãn mác và túi giấy cho các hãng thời trang. Người làm việc với chị thường là giám đốc, và họ lo nhất ba chuyện: giá, tiến độ, làm chuẩn. Chị giữ được cả ba bằng một cách rất cũ là làm thật.

Khách tìm tới chị chủ yếu theo lối "khách này giới thiệu khách kia". Mỗi tháng xưởng làm cho năm sáu khách, khoảng một trăm bài in, và chị thân với gần như tất cả. Chị bảo vì toàn khách quen nên bạn nào chị cũng nhớ.

Chiếc hộp đi cùng năm tháng

Khách chị nhớ nhất là giám đốc một công ty dược. Chị thiết kế cho công ty anh một chiếc hộp sản phẩm xương khớp. Anh khen đẹp, sản phẩm ra thị trường người dùng cũng khen đẹp. Bao nhiêu năm trôi qua, sản phẩm ấy vẫn được bán, và họ vẫn giữ nguyên cái maket chị làm năm nào.

Với người làm thiết kế bao bì, không có lời khen nào lớn hơn chuyện khách giữ nguyên tác phẩm của mình qua năm tháng, không cần sửa một nét.

Một người gánh cả văn phòng

Dưới xưởng chị có bảy anh chị em: bốn thợ dán tay, hai thợ ép nhũ, một thợ bế và cán. Còn phần văn phòng và kỹ thuật, chị gần như ôm hết: trả lời khách, lên maket, tính giá, ra kẽm bình phim, đặt bài in, gọi giấy, làm kế toán, thu công nợ, giao việc cho thợ, viết phiếu xuất kho cho anh giao hàng. Việc ngốn thời gian nhất là tính khổ giấy và ra kẽm cho mỗi đơn hộp, dựng trên Illustrator, tính bằng Excel, rồi đánh báo giá sang Word gửi khách.

Chị đang giao cho trợ lý AI việc đầu tiên: nhận kích thước hộp cùng công thức tính giá của chị, tự tính khổ giấy, giá thành và làm ra bản báo giá. Tiếp theo là tính công nợ, nhắn khách đúng mốc mồng 5 tới mồng 10 hằng tháng, rồi kiểm tra hình ảnh, nội dung trước khi in, đúng chỗ nghề in hay vấp nhất. Chị nói sẽ dạy cho nó từng bước một. Một người thợ in lành nghề mà vẫn kiên nhẫn đi dạy cho máy cái nghề của mình, cho thấy chị Quế đã tìm được con đường để lấy lại thời gian cho chính mình.

Tiếng hồ quảng sau giờ xưởng

Ngoài công việc, chị thích làm bánh, ham trồng cây, mê nghe cải lương, hồ quảng. Chị còn làm thêm mảng quà tặng in ảnh lên cốc, cho khách xem mẫu trước rồi mới in. Chị ấp ủ một kênh video nhạc hồ quảng, dân ca trữ tình, nhạc thiền, nhạc tịnh tâm. Người phụ nữ cả ngày bên máy in, bản kẽm và bảng công nợ ấy vẫn giữ cho mình một khoảng rất mềm.

Chúc mừng chị Quế. Chúc xưởng in của chị tiếp tục là nơi khách gửi gắm những chiếc hộp đi cùng năm tháng, chúc những buổi tối đầu tháng không còn bị bảng công nợ giữ chân, và chúc kênh nhạc hồ quảng chị ấp ủ sớm có những video đầu tiên.