Những chai gia vị dán số điện thoại và đóa sen giữa nghề buôn của chị Phạm Thuý Anh ở Sơn Tây

Chị mang tới quán ăn một, hai chai gia vị, tặng chủ quán dùng thử. Trên nhãn chai, chị dán số điện thoại của mình, rồi dặn: thấy ngon thì gọi, chị chở hàng đến.

Khi trò chuyện với chị Phạm Thuý Anh, tôi hình dung được cảnh ấy lặp lại ở hết quán này tới quán khác. Chị gọi cách làm đó là "cấy chân hàng". Nhờ tự tin vào chất lượng hàng mình bán, tám mươi phần trăm số quán được dùng thử đã đồng ý mua. Sau đó chị mời các tiệm gần bên làm đại lý, rồi giới thiệu quán ăn ra đại lý ấy lấy hàng. Đại lý này thấy đại lý kia bán được, lại theo nhau mà lấy.

Chín năm làm chủ Nhà phân phối Nguyên Anh, chị Thuý Anh đã dựng mạng lưới của mình theo đúng nhịp ấy: từng chai, từng quán, từng con phố.

Từ bàn kế toán sang nghề phân phối

Chị học kế toán ở Đại học Công nghiệp Việt Hung, làm kế toán từ năm 2011 tới năm 2019. Chị làm thuế cho nhiều loại hình doanh nghiệp, có thời gian làm kế toán nội bộ cho một công ty thương mại chuyên phân phối hàng tiêu dùng. Chính ở đó chị được ngồi gần anh em sale, sup, và học từ họ cách giao tiếp, cách bán hàng.

Năm 2017, khi thu nhập nghề kế toán không còn chủ động, chị chuyển sang kinh doanh cho tự chủ hơn và hợp với hoàn cảnh gia đình lúc ấy. Hai năm đầu, chị chạy song song cả hai việc: "lúc đó phải làm kế toán để lấy vốn nuôi nhà phân phối, bắt buộc phải chạy song song 2 việc".

Hiếm người bán hàng nào có được cái nền kế toán vững như chị, và chị nói chính kiến thức kế toán ấy đã giúp chị rất nhiều khi ra kinh doanh.

Bản lĩnh của một người tự đi lại từ đầu

Bước ngoặt lớn nhất tới vào năm 2019. Một khách hàng từng cũng là nhà phân phối, bị nhà sản xuất cắt hàng, quay sang lấy hàng của chị. Mấy chuyến đầu người ấy sòng phẳng. Rồi một lần lấy cả một xe hàng giá trị lớn, hứa chuyển khoản, và mất hút.

Chị kiệt quệ vốn, phải vay ngân hàng, ba năm sau mới trả xong cả gốc lẫn lãi. Cùng lúc ấy chị phải thu gọn bộ máy. Chị kể ngắn: "Tôi cắt từ 4 nhân sự xuống còn 2 nhân sự, tôi làm thay việc của 2 nhân sự mà tôi đã cắt giảm, còn lại 2 nhân sự chỉ giúp tôi những việc như giao hàng và kho bãi."

Chị tự đi thị trường, tự bỏ chi phí tặng hàng cho khách dùng thử. Lúc đầu có tiệm còn xua chị đi, bảo hàng "nghe tên lạ hoắc". Chị kiên trì nhiều ngày tháng, rồi chính những tiệm ấy quay sang lấy hàng của chị.

Ba năm mới thoát ra. Từ đó chị giữ một nguyên tắc: không bán nợ, không ký gửi. Một người phụ nữ bị lấy mất cả xe hàng mà không bỏ nghề, tự xách hàng đi gõ cửa từng tiệm cho tới khi đứng dậy được, chữ "bản lĩnh" đặt vào chị là đúng chỗ.

Đóa sen trong nghề buôn

Chị thấy không ít người trong nghề làm hàng chộp giật, thấy lãi là nhập mà không tìm hiểu kỹ, không nghĩ tới đường dài. Có lần chị được mời phân phối một loại dầu ăn giá rẻ, chị từ chối. Về sau mặt hàng ấy lộ ra là thứ không dành cho bếp ăn, bên nhận làm vừa mất uy tín, vừa vướng rắc rối.

Chị chọn làm hàng chất lượng dù giá cao hơn. Lúc đầu chật vật, nhưng giờ chị thấy con đường mình chọn không sai. Câu chị giữ cho cả nghề lẫn đời là: "Tôi muốn mình được ví như 1 đoá sen - gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn."

Là người truyền nghề trong lĩnh vực sức khỏe, tôi quý lựa chọn ấy hơn cả. Gia vị đi vào nồi canh, đĩa rau của hàng trăm quán ăn mỗi ngày. Người phân phối dám từ chối món hời để giữ bếp ăn của khách sạch sẽ là người đang canh cửa cho bữa cơm của rất nhiều gia đình.

Một lòng với nhãn hàng mình chọn

Đồng nghiệp khen chị trung thành và mạnh mẽ. Có hãng đối thủ rất mạnh, nhiều ưu đãi, mời chị về làm, chị không bỏ nhãn hàng đang gắn bó. Nhãn đầu tiên và lâu nhất của chị là Misa, sau đó là Deli. Giám đốc công ty cũ nhắc tới chị bằng mấy chữ: "người Phụ nữ bản lĩnh và Trung thành".

Khách hàng thì khen chị làm ăn uy tín và nhiệt tình. Nhắc tới Nhà phân phối Nguyên Anh, họ nghĩ ngay tới: "Uy tín - Chất lượng - Tận tâm".

Bán giúp cho khách của mình

Khách chị nhớ nhất là anh N. ở chợ Nhông. Chị "cho nhân viên lên bán hàng tại cửa hàng để giới thiệu cho khách", rồi khách tìm tới ủng hộ cửa hàng. Đến nay anh N. đã gắn bó với nhà phân phối chín năm.

Một nhà phân phối đứng ra bán giúp cho đại lý của mình là người hiểu rằng mình chỉ khá lên khi khách của mình khá lên.

Nhà phân phối Nguyên Anh bây giờ có sáu người: ba nhân viên bán hàng chở hàng đi phủ thị trường, một bạn lái xe kiêm giao hàng, một bạn lo kho bãi, và chị. Chị cũng bán hàng, bán qua điện thoại, một mình gánh doanh số bằng cả ba bạn sale cộng lại. Chị còn làm kế toán nội bộ và lo mọi việc của nhà phân phối. Mỗi tháng nhà phân phối phục vụ khoảng năm trăm quán ăn và tiệm tạp hóa, phần lớn tới qua nhân viên và qua khách cũ giới thiệu, chưa chạy quảng cáo Facebook.

Trả lại những giờ ngồi bàn giấy

Soạn quy chế lương, nội quy, tính sản lượng và tìm hiểu quy định nhà nước đang ngốn của chị ba bốn tiếng mỗi ngày. Chị đang muốn giao cho trợ lý AI việc tính lương theo sản lượng trước tiên: nhận số liệu từ hóa đơn bán hàng, ra bảng lương cho từng nhân viên, thay cho cảnh nhập tay vào Excel. Sau đó là những chuyện chị muốn nắm chắc hơn: quy định khi tính lương, cách kiểm tra hóa đơn, dòng tiền, chính sách thuế. Đó cũng đúng là những điều các chủ quán, chủ tạp hóa trong mạng lưới của chị đang lo. Không chịu chậm hơn người xung quanh, chị tự đi tìm cái mới với đúng sự chủ động của ngày xách hàng đi gõ cửa, và chị đã tìm ra con đường để giữ được cả nghề lẫn thời gian của mình.

Một nhà phân phối giữ được mình

Mong muốn của chị cho ba tháng tới rất giản dị: những việc giấy tờ đang chiếm ba bốn tiếng mỗi ngày chỉ còn một tiếng, để có thời gian chăm gia đình, chăm các con và chăm chính sức khỏe của mình.

Gần bùn mà không hôi tanh mùi bùn, chị Thuý Anh đã làm được điều đó suốt chín năm trong một nghề nhiều cám dỗ. Chúc mừng chị Thuý Anh. Chúc mỗi ngày của chị bớt đi vài tiếng ngồi bàn giấy, và những tiếng ấy được dành cho những người chị thương.