Hộ chiếu nổ mìn làm trọn chuỗi và ba vai trên khai trường mỏ đồng của anh Tô Ngọc Toàn ở Lào Cai
"Tốt khâu công tác khoan thì công tác nổ mìn mới hiệu quả."
Người bạn của tôi ở Lào Cai giữ câu ấy suốt mười tám năm làm nghề mỏ. Một phát nổ tốt hay hỏng đã được định đoạt từ trước, từ lúc người kỹ sư đi soát mặt bằng và đất đá của bãi khoan.
Anh Tô Ngọc Toàn là Phó quản đốc Phân xưởng Khai thác - Vận tải của Công ty Công nghiệp Hóa chất mỏ Tây Bắc, làm việc ở khai trường mỏ đồng Tả Phời. Cùng lúc anh gánh thêm hai vai: Phó bí thư chi bộ và Phó chủ tịch công đoàn.
Người kỹ sư khai thác đi trọn một chuỗi việc
Anh Toàn học Trường Đại học Mỏ - Địa chất, ngành kỹ sư khai thác, vào nghề năm 2008. Trong mười tám năm ở mỏ, anh có mười lăm năm làm cán bộ kỹ thuật chuyên về khoan và nổ mìn.
Sở trường của anh là làm được trọn chuỗi, từ thiết kế hộ chiếu khoan tới hộ chiếu nổ mìn. Khi trò chuyện với anh, tôi biết được anh đã nghĩ sẵn cách truyền nghề này cho một kỹ sư mới, chia ra từng bước rất rõ: hiểu thuốc nổ là gì và dùng để làm gì; loại thuốc nào hợp với loại đất đá nào, môi trường nào; thành thạo máy tính; nắm các bước lập hộ chiếu nổ mìn; ra hiện trường nghiệm thu bãi khoan để xem địa chất, đặc điểm, nước; rồi mới về nhập số liệu.
Một người làm nghề mà đã sắp được nghề của mình thành từng bậc để dạy lại cho người sau, người đó đã đi tới gốc của nghề.
Soát kỹ từ đầu để phát nổ không phí
Anh kiểm tra kỹ điều kiện thực tế ngay từ đầu công tác khoan. Theo anh, cái sai người trong nghề hay mắc là chưa đánh giá được địa chất của đất đá, nên nổ mìn không hiệu quả, để lại nhiều mô chân tầng, đá quá cỡ, đóng cửa gương.
Hiểu đơn giản, phát nổ không đạt thì mọi khâu phía sau, từ xúc tới vận tải, đều nặng thêm. Người chịu đi soát từng bãi khoan là đang tiết kiệm cho cả dây chuyền phía sau.
Đúng quy trình trước việc nguy hiểm
Làm việc với thuốc nổ, có những tình huống không cho phép sai một bước. Khi gặp mìn câm, tức là quả mìn không nổ như dự tính, anh làm đúng quy trình: báo cáo lãnh đạo công ty, báo khu phố, phường xã quản lý, lập biên bản các bên, lập phương án trông gác và phương án xử lý, rồi xử lý theo đúng quy định.
Đọc lại trình tự ấy, tôi thấy một người hiểu rằng ở chỗ nguy hiểm, sự cẩn thận là cách thương người. Thương anh em thợ, thương bà con quanh mỏ.
Bước sang ghế phó quản đốc
Năm 2024 là bước ngoặt lớn nhất trong nghề của anh, khi anh chuyển từ kỹ thuật sang quản lý. Phân xưởng anh cùng điều hành có khoảng sáu mươi người, gồm tổ khoan, tổ xúc, tổ vận tải, tổ kỹ thuật, tổ thống kê và tổ sửa chữa, với mười hai xe, hai máy xúc, hai máy khoan. Hằng ngày anh điều hành sản xuất, nghiệm thu khối lượng, quản lý nhân sự.
Cái vướng lúc mới lên không nằm ở chuyên môn mà ở giấy tờ. Anh kể: "Các báo cáo cũng phải tìm tòi, mất khoảng 1 đến 2 giờ". Anh vượt qua bằng cách tự mày mò từng loại báo cáo, và tới giờ vẫn tự làm. Tính cả ba vai, mỗi tháng anh soạn khoảng mười báo cáo bằng file Word, gửi về công ty qua Zalo.
Mười lăm năm quen đất đá, máy khoan, giờ tự học viết từng bản báo cáo cho đúng mẫu, đó là tinh thần chịu khó của người thợ mỏ.
Một đêm ca hai trên dốc mỏ
Khoảng mười giờ đêm một ngày cuối tháng Bảy năm nay, một chiếc xe chở đất đá đang xuống dốc thì phanh mất tác dụng. Phía trước có hai xe chạy cùng tuyến. Người lái xe cho xe tạt vào ta luy dương để tránh va chạm. Người lái an toàn, không chấn thương, chiếc xe hư hỏng một phần.
Anh Toàn tả phần việc của mình rất gọn: "Lúc xe xảy ra mình đang ở phân xưởng, nghe báo cáo mình lên kiểm tra, đánh giá thiệt hại người và thiết bị, báo cáo công ty, lập biên bản hiện trường". Hiện trường được căng dây phản quang, cắm cọc tiêu, cử người canh gác, rồi bàn giao cho ca sau để thợ lên kiểm tra, sửa chữa. Ngay hôm sau, báo cáo nhanh đã nằm trên bàn Giám đốc công ty.
Trong câu kể ấy, việc đầu tiên anh xem là người, rồi mới tới thiết bị. Người quản lý sắp thứ tự như vậy giữa lúc gấp gáp, anh em làm việc dưới quyền sẽ thấy yên lòng.
Người "bố pro" của gia đình
Ngoài công việc, quãng thời gian anh nhớ nhất là khoảng sáu tháng khi vợ mới sinh bé thứ hai. Ông bà ở xa không giúp được, ban ngày anh đi cơ quan, tối về lo thêm cho gia đình, gánh cả hai đầu.
Điều anh tự hào lại rất khiêm tốn: hoàn thành công việc mỗi ngày. Ở cơ quan, anh được nhận xét là chịu khó, nhiệt tình, hoàn thành xuất sắc công việc được giao. Còn ở nhà, con trai gọi anh là "bố pro". Một người cha làm việc giữa khai trường mỏ, mà được con trai phong cho danh hiệu ấy, tôi nghĩ đó là tấm bằng khen anh quý nhất.
Trả giờ về cho khai trường
Anh từng nói nếu quay lại mười năm trước, anh sẽ tìm hiểu công nghệ sớm hơn. Bây giờ anh bắt tay vào làm: anh tự thống kê số liệu sản xuất mỗi ngày, và đang muốn giao số liệu đó cho trợ lý AI để soạn báo cáo sản xuất tháng, quý, năm, báo cáo công đoàn, biên bản hiện trường khi xe máy gặp sự cố, hồ sơ nghiệm thu khoan. Anh đưa số liệu và sự việc thật, trợ lý soạn thành văn bản đúng mẫu, anh soát lại rồi mới gửi. Đích anh đặt cho ba tháng tới là báo cáo và hồ sơ nghiệm thu được làm nhanh hơn, nhàn hơn, chuẩn hơn. Một người thợ mỏ đã vững nghề vẫn chủ động đón công nghệ mới, đó là sự nỗ lực đáng quý, và anh đã tìm ra con đường để giờ của mình quay về đúng chỗ cần mình nhất: khai trường và con người.
Người giữ nhịp cho khai trường Tả Phời
Giữa núi đá Lào Cai, có một người kỹ sư soát từng bãi khoan trước khi nổ, đứng ra trước mỗi sự cố, rồi về nhà vẫn là "bố pro" của con. Nghề mỏ cần những người như vậy để mỗi ca làm việc trôi qua an toàn.
Chúc mừng anh Toàn. Chúc ba tháng tới những bản báo cáo không còn giữ anh ngồi bàn giấy hàng giờ, để anh có thêm thời gian cho khai trường, cho anh em trong phân xưởng và cho các con ở nhà.
