Người đội bùn đi lên và cái cây quý được cứu sống: chuyện anh Trần Đình Khoa ở Tam Đảo
Có những người xuất phát điểm đã ở ngay vạch đích. Cũng có những người đội bùn mà đi lên, từng bước một, không nhờ ai. Anh Trần Đình Khoa ở xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ, Giám đốc Công ty TNHH Thương Mại và Phát Triển Nông Nghiệp Hải Đăng, là một người như vậy. Và câu chuyện của anh cứ làm tôi nhớ mãi, vì cái cách anh đi tới chỗ hôm nay.
Bốn năm vác xi măng để được vào giảng đường
Anh Khoa kể về tuổi hai mươi của mình bằng mấy câu ngắn, không một chữ than: "Học xong phổ thông, nhà không có tiền cho tôi học đại học. Tôi đi làm thợ hồ, thợ xây, bốc vác suốt 4 năm để dành tiền, rồi mới quay lại thi đại học. Không nhờ ai, tự lực hoàn toàn."
Bốn năm. Bạn bè cùng lứa ngồi giảng đường thì anh ở công trường. Bốn năm đủ để một người quên hẳn chuyện học, mà anh thì không. Anh quay lại thi, đỗ Đại học Nông nghiệp, học thêm nghiệp vụ sư phạm bậc 3, rồi có sáu năm đứng lớp dạy kỹ thuật nông nghiệp cho sinh viên trường nghề, tập huấn cho khuyến nông các tỉnh, các xã và bà con nông dân. Từ người vác xi măng thành người đứng trên bục giảng, cách nhau đúng một chữ: chịu.
Anh gọi đó là giai đoạn khó khăn nhất đời mình, "và cũng là lý do tôi hiểu nhiều người vẫn đang mắc kẹt vì chuyện tài chính." Tôi thích câu này. Nhiều người vượt khó xong thì quên mất cái khó, coi thường người chưa vượt. Anh Khoa thì giữ cái khó đó lại làm của để hiểu người khác. Đó là tấm gương của ý chí, nhưng hơn thế, là tấm gương của một người vượt lên mà không cứng lòng.
Cái cây mà nhiều người đã bó tay
Hai mươi năm làm nghề vật tư nông nghiệp, anh Khoa tự nhận sở trường của mình là "nhìn ra những vấn đề mà người khác không hiểu: bệnh của cây trồng, đất trồng, cây giống có sản lượng và chất lượng tốt." Ca khó nhất anh từng gặp là một cây quý hiếm của khu bảo tồn bị bón quá liều. "Nhiều người được gọi tới chữa đều bó tay, có người còn làm hỏng thêm. Tôi đã cứu sống được cây, bằng kiến thức, kinh nghiệm và thuốc tốt."
Người bán phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thì cả nước có hàng vạn. Người được gọi đến sau khi những người khác đã chịu thua, và cứu được cây, thì ít. Cái ít đó không mua được bằng tiền hàng. Nó là 20 năm nhìn cây, nhìn đất, nhìn giống, cộng với sáu năm phải giảng cho người khác hiểu. Người từng đứng lớp thì buộc phải hiểu tới gốc, vì học trò hỏi ngược là lộ ngay.
Trong lớp ÂY ZẦN CHO ĐỘI ZÀ, anh Khoa nổi bật ở đúng điểm này: kể về nghề của mình, anh không kể bằng cấp, anh kể ca. Mà ca nào cũng có tình huống, có cách làm, có kết quả. Người kể được nghề mình như thế là người làm nghề tới nơi tới chốn.
Khoản nợ tiền tỷ và cách một người giám đốc chọn đi
Công ty Hải Đăng có 12 nhân sự, cung cấp phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi và thức ăn chăn nuôi cho đại lý và hộ nông dân trên cả nước. Người giữ sổ công nợ là bạn Loan, kế toán. Có lần một đại lý ở Phú Thọ nợ công ty tới tiền tỷ, con số vượt quá sức một người kế toán. Bạn Loan lo, ứng xử với đại lý chưa khéo, không khí hai bên căng lên.
Anh Khoa không ngồi ở công ty gọi điện đòi. Anh xuống tận nơi. "Tôi thăm hỏi, chia sẻ những khó khăn của đại lý, động viên đại lý kinh doanh, và tư vấn đại lý tập trung vào việc kinh doanh, thu hồi công nợ để không mất kiểm soát tài chính." Đại lý từng bước gượng dậy và trả nợ. Về công ty, anh không trách bạn Loan, mà ngồi lại với bạn ấy, coi đó là bài học cho lần sau.
Câu chuyện này cho thấy ba điều về một con người. Thứ nhất, anh coi người nợ mình là người đang gặp khó, không phải con nợ. Thứ hai, việc khó nhất anh đứng ra chịu, chứ không đẩy xuống nhân viên. Thứ ba, xong việc anh giữ được cả tiền lẫn người: đại lý vẫn là đại lý, kế toán vẫn là kế toán, chỉ có kinh nghiệm là nhiều thêm. Làm ăn 20 năm mà giữ được cả hai thứ đó thì không phải may, đó là tâm.
Có một câu anh nói về khách hàng mà tôi cho là đáng treo trong mọi công ty phân phối: "Điều khách hàng cần nhất từ công ty là được cung cấp đủ số lượng hàng họ đặt." Không giá rẻ nhất, không khuyến mãi. Đủ hàng, đúng lời hứa. Giản dị đến mức nhiều người kinh doanh lâu năm không dám nói, vì nói ra là phải làm được.
"Mọi người vui là tôi vui"
Anh Khoa gói quan điểm sống của mình trong sáu chữ: "Mọi người vui là tôi vui." Không ai trả tiền anh vẫn giúp trong khả năng, nhất là khi người ta khó khăn, thiếu thốn hoặc ốm đau. Đặt cạnh bốn năm bốc vác thời trẻ, sáu chữ đó có gốc rất thật. Người từng kẹt vì tiền thì biết một bàn tay đưa ra đúng lúc đáng giá thế nào.
Lúc rảnh anh thích cây cối, chim cảnh, cá cảnh và bơi lội. Một người bán vật tư nông nghiệp mà cuối ngày về lại chăm cây, ngắm chim, ngắm cá, thì cái nghề với anh không chỉ là nghề, nó là cái anh thật sự thích.
Và tôi để ý một chi tiết nhỏ. Anh đến với ÂY ZẦN CHO ĐỘI ZÀ vì muốn có một trợ lý theo dõi công nợ đại lý, báo sớm khi một đại lý sắp chạm hạn, để anh và bạn Loan được nói chuyện với đại lý từ sớm, nhẹ nhàng, thay vì để bạn kế toán một mình gánh một khoản nợ đã quá tay. Nghĩa là anh đi học vì một người cụ thể trong công ty mình. Qua nhiều khóa dạy AI cho đội zà, tôi gặp không ít giám đốc, nhưng người bắt đầu bằng một lý do thương nhân viên như thế thì tôi nhớ. Phải là một người lãnh đạo có tâm mới đi học với một lý do như vậy.
Một câu để lại
Anh Trần Đình Khoa là kiểu người tôi muốn kể cho các bạn nghe: đi lên bằng sức mình, làm nghề tới gốc, đối xử với người nợ mình như với người đang gặp khó, và vẫn thấy mình cần học tiếp. Người từng bốc vác bốn năm để đi học thì không sợ việc khó, chỉ sợ việc vô ích. Tôi tin cái cây trong khu bảo tồn năm nào giờ vẫn xanh, và tin Hải Đăng còn vững lâu, vì nó được dựng bằng cái tâm của người đứng đầu.
Chúc mừng anh Khoa. Chúc anh, bạn Loan và cả Hải Đăng ngày càng vững.