Hai trăm triệu đòi về bằng xe máy và mười ba năm một mình gánh sổ sách của chị Trần Minh Trang ở Hà Nội

Có một công ty thuê máy nợ hai trăm năm mươi triệu đồng. Trụ sở của họ cách nhà chị Trần Minh Trang chừng một trăm cây số. Những năm 2019 tới 2022, chị cứ thế chạy xe máy tới, ngồi chờ, về, rồi lại tới. Không nhờ ai, không lập biên bản, chỉ có số công nợ đã chốt với kế toán bên kia và sự kiên trì của một người phụ nữ. Thấy chị đến mãi, họ trả. Hai trăm triệu về lại sổ.

Khi trò chuyện với chị, tôi hình dung được một người kế toán không ngồi yên sau bàn giấy. Số tiền ghi trên sổ chưa về tài khoản thì với chị việc vẫn chưa xong.

Một người làm cả một phòng

Chị học cao đẳng kế toán rồi về Công ty Đạt Kiến Tài, một công ty chuyên máy thi công. Tới nay đã mười ba năm. Ở đó không có phòng kế toán đông người, chỉ có mình chị. Lâu dần, việc của chị tràn ra khỏi sổ sách: chị tự tìm khách thuê máy, tự báo giá, tự làm từ đầu tới cuối. Bây giờ thu chi, cho thuê máy, tìm đối tác, cả nhân sự của công ty đều qua tay chị.

Hai mảng chị giỏi nhất là công nợ và cho thuê máy, và cả hai chị không học ở trường. Chị học qua từng hợp đồng, từng lần đi đòi tiền. Ở Đạt Kiến Tài, nếu ngồi tập trung thì chị làm xong việc cả tháng trong hai ngày. Người làm được như vậy là người đã thuộc doanh nghiệp của mình như thuộc lòng bàn tay.

Cái mũi của người giữ tiền

Chị tự nhận mình "rất thính trong việc thanh toán". Theo chị, sai lầm lớn nhất của người làm cho thuê máy là không nhìn ra khách thuê có khả năng trả nợ hay không. Chị tính cho tôi thấy cái giá của sai lầm ấy: chỉ cần dính ba khách, mỗi khách tầm năm mươi triệu, là cả năm coi như mất, trong khi năm mươi triệu đó chỉ là tiền cho thuê máy chừng chục ngày.

Có những lần chị đánh hơi được và tránh kịp. Cũng có lần chị biết rồi, dừng rồi, mà vẫn mất vài chục triệu. Chị kể cả hai phía, không giấu phần thua. Còn trong sổ sách thì chị ít khi sai, vì sai ở đâu chị đều phát hiện và sửa kịp.

Trong nghề cho thuê máy, đồng tiền thường lời được ở bàn ký hợp đồng và mất ở khâu thu. Một kế toán biết ngửi ra khách khó trả trước khi máy lăn bánh là người giữ cửa cho cả doanh nghiệp.

Thật thà đổi lấy niềm tin

Điều chị tự hào nhất là sự thật thà, và việc được các đối tác quý, tin. Sếp của chị ở Đạt Kiến Tài cực khó tính, vậy mà vẫn cho chị góp vốn làm ăn chung, một năm sau khoản ấy sinh lời gấp đôi. Chị nói nếu mình không thật thà thì không bao giờ có chuyện đó.

Câu chị luôn tự nhắc khi làm nghề là: "làm nghề tôi chỉ cần nhắc mình chung thực, đừng lấy của ai cái gì, ko lấy người ta lại trả lại mình đúng nghĩa". Với người cầm tiền của người khác, đó là cả một bộ nguyên tắc nghề nghiệp gói trong một câu nói mộc.

Khách tự tìm đến vì biết chị làm được việc

Chị không quảng cáo. Người ta biết chị làm được thì cứ thế nhờ. Khoảng ba năm nay, một công ty thuê máy của Đạt Kiến Tài làm việc với chị một thời gian rồi mời luôn chị làm kế toán bán thời gian. Chị kết hợp với họ cho thuê máy, được chọn việc, chủ động nhìn thấy tiền về. Rồi những đối tác quen của công ty ấy lại tìm đến nhờ chị làm công nợ. Thu nhập của chị từ đó tốt lên rõ.

Giờ chị theo dõi công nợ và chứng từ cho một công ty thuê máy, làm hồ sơ thanh toán cho một công ty vận tải thủy, làm thuế cho hai công ty khác, đối chiếu máy móc, tàu bè cho vài chủ riêng. Có nơi kế toán cũ ốm đột ngột, không kịp bàn giao gì, chị nhận làm giúp dù mới vào chưa nắm hết, trong khi việc thì dồn dập: cân đối tàu nào đi, tàu nào về, khoản nào phải đòi. Tất cả vẫn chỉ có một mình chị.

Người này giới thiệu người kia, cứ nối nhau như thế, là cách thị trường trả công cho một người làm thật.

Nghề nào rồi cũng tới lúc phải nhẹ tay

Từ năm 2025, chị thấy mình có tuổi, không còn cái hăng say chạy xe máy cả trăm cây số đi đòi nợ như xưa. Việc nhiều tới mức điện thoại gần như ngày nào cũng reo từ sáng tới chiều, việc cũ chưa xong việc mới đã tới. Khâu làm chị mệt nhất là dò số liệu, như chị tả: "tìm kiếm số liệu lên đối chiếu nhặt theo phiếu mất thời gian". Một đợt vài chục phiếu cho hai công ty ngốn của chị chừng ba tiếng.

Chị đã bắt đầu giao cho trợ lý AI những việc ấy: dựng một bộ hồ sơ thanh toán đủ sáu chứng từ cho một lô cát, đối chiếu sổ bán hàng một tháng với năm mươi bảy phiếu, đánh dấu chỗ khớp, chỗ lệch, chỗ thiếu. Chị muốn tiến tới để trợ lý soạn sẵn tin nhắc nợ, biên bản đối chiếu, xếp hồ sơ từng khách vào từng chỗ, lên danh sách việc trước việc sau mỗi ngày, cho mình và cho cả khách của mình. Đích chị đặt rất cụ thể: đối chiếu một bộ hồ sơ trong hai mươi phút, làm một bộ trong mười phút. Một người tự nhận mình không gọn gàng, không khoa học, lại đi tìm đúng công cụ để bù vào chỗ đó, cho thấy chị Trang hiểu mình rất rõ và đã tìm được con đường của mình.

Tám tiếng rồi về với nhà

Với người mới vào nghề kế toán, chị chỉ nhắn một câu: "cố gắng học công nghệ để giải phóng thủ công". Chị đang tự sống theo câu ấy, và thấy việc nhẹ đi rất nhiều.

Khi được hỏi mong muốn lớn nhất, chị trả lời gọn: "8 tiếng thôi về nhà ko ai làm phiền". Sau mười ba năm cầm sổ cho nhiều doanh nghiệp, mong ước ấy giản dị mà xứng đáng.

Chúc mừng chị Trang. Chúc mỗi bộ hồ sơ của chị ra đều tay như nhau, chúc những khoản nợ tự tìm đường về mà chị không phải chạy xe đi nữa, và chúc chị sớm có những buổi chiều tắt máy đúng giờ, về nhà, không ai làm phiền.