Hai mươi sáu năm dạy Hóa và những đề thi chăm chút của anh Trần Quang Huy ở TP. Hồ Chí Minh

Có một cậu học trò chỉ thích môn Lý. Đầu năm, môn Hóa của cậu không tốt vì nền tảng chưa vững. Người thầy dạy Hóa không để cậu tụt lại. Thầy dò bài, giảng lại, soạn thêm tài liệu cho cậu học. Mùa thi năm ấy cậu đậu Đại học Bách Khoa, và môn Hóa lại là môn cao điểm nhất trong ba môn: 9,25 điểm.

Người thầy ấy là anh Trần Quang Huy, đã đứng bục giảng Hóa cấp 3 ở TP. Hồ Chí Minh 26 năm. Khi trò chuyện với anh, tôi biết được một điều: với anh, một học trò yếu môn mình dạy chưa bao giờ là học trò có thể bỏ qua.

Người thầy được rèn từ các sư phụ

Anh học cử nhân Hóa ở Đại học Sư phạm TP.HCM, ra trường năm 2000, rồi học thạc sĩ Hóa ở Đại học Vinh. Từ ngày ấy tới nay anh chỉ làm một nghề, dạy Hóa cấp 3.

Anh nhớ ơn hai người thầy cũ. Thầy Ung Thanh Hải dạy anh cách luyện thi và kiến thức Hóa học. Thầy Lê Trọng Tín dạy anh phương pháp giảng dạy, cách ứng xử và giao tiếp. Ngoài các sư phụ, anh còn tự rèn bằng sách, bằng tạp chí Hóa học THPT, và năm nào cũng soạn lại, bổ sung, cập nhật bài giảng và đề cho học trò. Người giữ được thói quen làm mới bài của mình suốt hai mươi sáu năm thì học trò của người ấy không bao giờ phải học bằng kiến thức cũ.

Mùa dịch và bài học về công nghệ

Năm 2020, anh dạy Hóa 12 cho nhiều lớp thi Y dược ở 3 cơ sở trong hệ thống trường Nguyễn Khuyến, Lê Thánh Tông. Dịch đến, tất cả chuyển lên Zoom. Anh soạn lại toàn bộ bài giảng bằng PowerPoint, kiểm tra học trò qua một trang web và Google Form. Anh nhớ lại: "Lần đầu dạy zoom rất bối rối". Có lúc học trò viết lung tung lên màn hình, có lúc đoạn video đưa vào lại không ra tiếng.

Khó hơn cả là chuyện điểm. Lúc đầu điểm kiểm tra cao, vì nhiều em hỏi bài nhau, nên không đánh giá đúng được. Anh nghiên cứu ra nhiều câu hỏi tương tự, đổi số tất cả các bài toán Hóa, nhất là những bài chưa có trên mạng, viết câu hỏi lý thuyết mới, rồi đảo thành nhiều mã đề khác nhau. Từ mùa dịch ấy anh tự rút ra bài học: phải học công nghệ để làm nghề tốt hơn. Một người thầy đã dạy hai mươi năm mà vẫn chịu mày mò lại từ đầu như vậy là người đặt học trò lên trên sự thong thả của chính mình.

Đề thi được chăm chút như một tác phẩm

Chuyên môn sâu nhất của anh là luyện thi đại học. Anh dạy theo trình độ từng nhóm học trò, và giữ một nguyên tắc: "với đối tượng học sinh giỏi thì cần đầu tư nhiều về chuyên môn hơn". Học trò của anh thi Y dược, nên đề anh soạn cao hơn đề bình thường.

Chỗ anh khác nhiều người cùng nghề nằm ở hai việc tưởng nhỏ: đề và dò bài. Anh tin rằng "nên chăm chút đề kỹ lưỡng, cần dò bài học sinh". Khi sửa đề, anh không dừng ở chỗ giải thích vì sao đáp án đúng. Anh đổi dữ kiện, đổi chất, đổi cách hỏi, để học trò nhìn cùng một kiến thức từ nhiều góc. Theo anh, "một buổi sửa đề tốt có thể bằng nhiều đề khác".

Anh cũng không vội cho rằng câu nào nhiều em sai là câu khó. Nhiều em yếu Hóa chỉ vì chưa vững lý thuyết, hoặc đọc đề sót dữ kiện: đề cho 10 gam chất ban đầu nhưng chỉ dùng 3 gam, hay chia hỗn hợp thành hai phần không bằng nhau. Anh gom những lỗi ấy thành một chuyên đề báo cáo ở hội thảo tổ Hóa, rồi đưa các tình huống dễ sai vào đề ôn. Người thầy giỏi nhìn vào chỗ học trò sai để biết mình phải dạy gì tiếp.

Hơn chín mươi phần trăm và một lời chào vui vẻ

Điều anh tự hào nhất là học trò. Mỗi năm trên 90% học sinh khối B anh dạy đậu y khoa. Đồng nghiệp và học trò nhắc tới anh trước hết bằng sự nhiệt tình.

Có một chi tiết nói lên rất nhiều về con người anh: anh không bán sách cho học trò, dù biết bán thì kiếm được tiền. Mong ước của anh trong đời làm thầy cũng giản dị: học trò đậu trường như mong muốn, bài giảng hấp dẫn, đề đặc sắc, và được học trò, đồng nghiệp nhắc tên bằng câu "Xin chào thầy Huy vui vẻ". Một người thầy muốn được nhớ bằng nụ cười hơn bằng danh hiệu, hẳn học trò của anh đã có những giờ Hóa rất dễ chịu.

Ba vai trên một đôi vai

Ở Trường THCS-THPT Nguyễn Khuyến, một trường ngoài công lập có bán trú và nội trú, anh giữ cùng lúc ba vai. Từ năm 2022 anh là Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn: thiết kế kế hoạch, văn bản chuyên môn, báo cáo Sở Giáo dục, duyệt đề, làm việc với hơn 200 con người của trường. Anh là Tổ trưởng tổ Hóa với khoảng 14 giáo viên, phân công từng người ra đề, thao giảng, làm hoạt động STEM theo đúng năng lực. Đề kiểm tra cuối học kỳ thì anh đích thân duyệt. Và anh vẫn đứng lớp Hóa 12.

Có năm anh dạy tới 10 lớp ở 3 cơ sở, mỗi lớp khoảng 45 em. Năm nay anh xin bớt, chỉ dạy một lớp, phần vì việc nhiều, phần vì số lớp 12 giảm nên anh nhường lớp cho đồng nghiệp. Ở vị trí lãnh đạo mà biết lùi lại để anh em có thêm giờ đứng lớp, đó là người quản lý có tâm.

Một trợ lý cho người soạn đề

Mỗi tuần anh soạn 1 tới 2 đề theo dạng đề thi cuối cấp. Mỗi ngày anh dành chừng 3 tiếng cho đề và bài giảng, chưa kể văn bản, kế hoạch và duyệt đề, những việc còn dày hơn vào mùa kiểm tra. Anh đang muốn giao cho trợ lý AI việc nhận tài liệu Hóa, kể cả tài liệu tiếng Anh, cùng văn bản của Sở, rồi làm ra đề cương cho học trò, đề kiểm tra phân loại cao, các bản kế hoạch và báo cáo, để tiết kiệm hai phần ba thời gian mỗi tuần. Người từng tự tay đổi số từng bài toán trong mùa dịch nay đi tìm một trợ lý cho chính việc ấy, cho thấy anh Huy luôn đi trước một bước để giữ chất lượng cho học trò.

Một đời gắn với giờ Hóa

Hai mươi sáu năm, anh giữ trọn một nghề và một tinh thần: chăm chút từng đề, dò từng bài, không để học trò nào bị bỏ lại ở môn mình dạy.

Chúc mừng anh Huy. Chúc những đề Hóa của anh mùa nào cũng đặc sắc, chúc học trò của anh tiếp tục bước qua cánh cổng y khoa như mong ước, và chúc anh luôn được đón bằng lời chào "Xin chào thầy Huy vui vẻ".