Lời Bác dặn người thanh tra và quan điểm thượng tôn pháp luật của anh Trần Trung Hiếu ở TP. Hồ Chí Minh
"Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới."
Anh Trần Trung Hiếu giữ lời Bác Hồ ấy làm cái chuẩn cho cả nghề mình. Khi trò chuyện với anh, tôi biết được anh chỉ mong một điều: được người ta nhắc tới là "anh Hiếu thanh tra". Một cái tên gắn liền với nghề, sau khoảng hai mươi hai năm anh theo nó.
Anh là thanh tra viên ở Thanh tra Thành phố Hồ Chí Minh. Việc của anh là giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân, tham gia các đoàn thanh tra chuyên ngành, và rà soát những vụ khiếu kiện kéo dài.
Ba tấm bằng cho một nghề
Anh có ba tấm bằng: thạc sĩ kinh tế, cử nhân luật và kỹ sư ô tô. Được đào tạo ngành luật, anh tự tin rằng "các quy định pháp luật Việt Nam có thể nắm chắc".
Ba tấm bằng nghe như ba ngả đường khác nhau. Ở nghề thanh tra, cả ba đều có chỗ dùng. Người hiểu luật, hiểu kinh tế, lại quen cách làm việc của dân kỹ thuật thì đọc một bộ hồ sơ được từ nhiều góc.
Năm lần đổi chỗ, một lòng với việc
Bước ngoặt lớn nhất trong nghề của anh là năm lần được điều chuyển vị trí. Lần đầu là năm 2003, từ Văn phòng Huyện ủy về làm giáo viên dạy lái xe, sau đó anh chuyển sang Sở Công Thương, rồi tới nghề thanh tra. Mỗi lần đổi chỗ là một lần bắt đầu lại. Anh tóm gọn: "cũng qua, việc nào cũng phải làm thôi."
Anh còn đi qua những giai đoạn nặng nề khác: những ngày dịch covid mà anh tả là "giữa sống chết", rồi những tháng sắp xếp lại theo mô hình chính quyền hai cấp. Lúc nặng đầu nhất, anh ở một mình và ngồi thiền.
Người tự tìm được sự tĩnh cho mình giữa những lúc như vậy mới đủ bình tâm để ngồi trước một lá đơn mà xét cho công bằng.
Tự học thành nghề ở Bà Rịa - Vũng Tàu
Chuyên môn sâu nhất của anh được rèn ở Thanh tra tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Anh không có thầy, tự học và tự nghiên cứu. Cách làm của anh gói trong hai chữ "đúng": căn cứ pháp luật phải đúng, quy trình phải đúng.
Một chi tiết cho thấy độ kỹ của anh. Mỗi lần pháp luật thay đổi, anh phải xác định đúng hiệu lực pháp luật tại thời điểm phát sinh hậu quả pháp lý. Nói nôm na, sự việc xảy ra lúc nào thì phải xét theo quy định đang có hiệu lực lúc đó. Một văn bản đúng hôm nay có thể không phải căn cứ cho chuyện của năm năm trước, và người thanh tra phải nhìn ra được điều đó.
Đồng nghiệp hay xin anh các file mẫu, gặp chỗ đọc chưa hiểu thì nhờ anh hỗ trợ. Anh đã hướng dẫn lại khoảng mười người. Người tự mày mò mà thành nghề, rồi sẵn lòng chỉ lại cho người sau, đó là cái tình của người làm nghề lâu năm.
Trọn một bộ hồ sơ bằng đôi tay
Mỗi tháng có khoảng mười hồ sơ chuyển tới anh qua cơ quan chuyển đơn. Anh nói: "22 năm trong nghề đã có khoảng hàng trăm hồ sơ."
Với hồ sơ khiếu nại lần hai, anh làm trọn từ đầu tới cuối: giấy mời, biên bản tiếp xúc, phiếu trình thụ lý, thông báo thụ lý, quyết định thành lập tổ xác minh, biên bản xác minh, báo cáo kết quả xác minh, tổ chức đối thoại, rồi dự thảo quyết định trình Ủy ban nhân dân Thành phố. Tất cả làm thủ công, theo kinh nghiệm thực tế. Việc tốn sức nhất mỗi tuần là soạn dự thảo báo cáo xác minh.
Loại đơn khó nhất với anh là đơn tố cáo thiếu căn cứ, có khi người viết không đồng ý với kết quả rồi quay sang tố cáo chính người giải quyết. Anh xử lý bằng một cách duy nhất: áp dụng đúng luật tố cáo và luật chuyên ngành. Đủ điều kiện thì thụ lý, không đủ thì tham mưu không thụ lý. Giữa những lá đơn nhiều cảm xúc, cái giữ cho người thanh tra đứng vững là luật và quy trình.
Cứng về pháp luật để làm chỗ dựa cho dân
Điều anh tự hào nhất là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Người ta nhận xét anh "cứng trong quan điểm pháp luật, không mềm mỏng". Quan điểm anh giữ đến nay: "Làm việc gì cũng phải đúng pháp luật và trung thực", kèm tám chữ "Phụng công, thủ pháp, chí công, vô tư."
Người anh làm việc cùng phần lớn đã ngoài bốn mươi: một phía là công dân đi khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; một phía là cán bộ lãnh đạo, những người ban hành quyết định hành chính. Một bên cần được lắng nghe, một bên cần được tham mưu cho đúng. Lời Bác "tai mắt của trên, người bạn của dưới" ứng vào đúng hai phía ấy. Với người dân, cái cứng về luật của anh chính là chỗ dựa, vì quyền lợi hợp pháp của họ được đặt trên một nền không ai bẻ cong được.
Bốn giờ sáng đã thức dậy
Từ khi sáp nhập theo chính quyền hai cấp, đường đi làm của anh dài hơn một trăm cây số. Anh dậy lúc bốn giờ sáng, ngồi xe buýt khoảng năm tiếng cả đi lẫn về, tám giờ tối mới về đến nhà. Mười hồ sơ mỗi tháng vẫn đều đặn đi qua tay anh.
Một người chịu dậy từ lúc trời còn tối để giữ cho công việc không chậm một ngày, sự bền bỉ ấy không cần thêm lời nào.
Một trợ lý cho chồng đơn mỗi ngày một dày
Đơn ngày càng nhiều, làm thủ công không kịp, nên anh đang muốn có một trợ lý AI đỡ phần soạn thảo văn bản theo đúng trình tự của quy trình giải quyết khiếu nại, và tra căn cứ pháp luật theo từng thời điểm. Phần cân nhắc đúng sai vẫn nằm ở cái đầu và cái tâm của người thanh tra. Một người hơn hai mươi năm làm việc bằng tay nay chủ động đem cả quy trình mình thuộc lòng trao cho một trợ lý, đó là nỗ lực đáng trân trọng, và anh đã tìm được con đường để theo kịp nhịp công việc mà không bớt đi chữ "đúng" nào.
Người bạn của dân cho tới ngày về hưu
Anh viết về mình một câu rất giản dị: "Tôi vẫn yêu nghề thanh tra và giữ quan điểm thượng tôn pháp luật cho đến khi về hưu." Hai mươi hai năm, năm lần đổi chỗ, hàng trăm bộ hồ sơ, tình yêu nghề ấy vẫn nguyên.
Chúc mừng anh Hiếu. Chúc anh sớm có người trợ lý soạn thảo đúng ý, để những sáng dậy từ bốn giờ bớt nặng hơn, và để cái tên "anh Hiếu thanh tra" tiếp tục được người dân nhắc tới như một người bạn.
