Mười bốn xưởng cơ khí và nghề đồ cũ không giấu nghề của anh Trương Văn Thanh ở Sóc Sơn
Anh Sinh bán rau ở chợ Yên Hòa đứng xem anh Trương Văn Thanh thay con chíp cho chiếc bếp từ hỏng, xem kỹ từng bước. Thợ gần nhà anh Sinh báo sửa hết hai trăm nghìn, còn ở đây anh Thanh vừa làm vừa chỉ. Anh Sinh hỏi: "chú không sợ mất nghề à". Anh Thanh cười, bảo anh muốn học thì mai qua, em chỉ miễn phí.
Hôm sau anh Sinh chở nguyên cái máy giặt qua, thợ gần nhà bảo phải thay mạch. Anh Thanh tháo ra, lắc lại cái giắc cắm là xong, dứt khoát không lấy tiền: "bảo em có làm gì, sửa gì đâu mà lấy tiền". Từ đó đồ gì hỏng anh Sinh cũng mang qua cho anh xem.
Người bạn của tôi ở Sóc Sơn, mà người ta quen gọi là Thanh Ngọc, làm nghề như thế. Cái nghề anh không ngại cho đi ấy, anh đã phải tự học từ con số không.
Mười sáu tuổi với hai bàn tay trắng
Anh mồ côi mẹ từ bé. Năm 1997 học xong lớp 5, anh phải nghỉ vì nhà không có tiền đóng học. Sáu năm sau đó, đêm làm kem, ngày đi bán. Năm 2002, mười sáu tuổi, anh xin ra tự lập, xuống Hà Nội với hai bàn tay trắng, có lúc vặt ổi ăn qua ngày, ngủ ghế đá công viên.
Việc đầu tiên là phụ hồ. Khi ấy anh cao chưa tới một mét bốn, nặng hơn ba chục cân, vác bao xi măng năm mươi cân lên tầng. Ông chủ ngôi nhà anh làm có xưởng cơ khí, xây xong anh xin theo học luôn. Ba tháng đầu chưa được cầm máy, chỉ bê vác, đứng xem các anh làm.
Học mỗi ông chủ một cách làm
Tháng thứ bảy, thấy ở đó người ta vẫn coi mình là học việc, anh sang xưởng khác và được trả lương như thợ. Lúc đầu anh sai nhiều, nhưng sửa nhanh. Từ đó anh rút ra một điều: mỗi ông chủ có một cách làm, cách quản thợ, cách tính toán riêng, đi càng nhiều càng học được nhiều. Từ 2003 tới 2009 anh qua mười bốn xưởng, theo mười bốn ông chủ. Ở xưởng cuối, anh là thợ chính chuyên đi nhận việc, tính vật liệu, nhân công và báo giá cho khách.
Mười bốn người thầy không ai chọn sẵn, một cậu bé học hết lớp 5 tự gom lấy từng cái hay của mỗi người. Đó là một trường đại học không có tên, và anh đã học nó rất giỏi.
Tìm cho ra căn cứ rồi mới mua
Năm 2012 hai vợ chồng mở cửa hàng phế liệu nhỏ ở Hà Nội. Hai năm sau cuộc sống khá hơn, nhưng anh thấy vất vả mà ít học thì tương lai mịt mù, nên nghỉ hơn một năm đi học bán hàng. Mọi người phản đối, nhưng anh nói: "khi đã quyết định thì khó ai có thể thay đổi được". Năm ấy không thành về tiền, nhưng anh được thấy tương lai của internet.
Năm 2015 anh vay hai triệu rưỡi làm web thu mua phế liệu, đi làm thuê cho cậu em vợ đang làm tốt trong nghề. Sáu tháng mới có đơn đầu, đơn nhỏ và khó, khách gọi là anh đi, không ngại xa gần. Sáu tháng tiếp theo, web lên đầu trang tìm kiếm, hàng nhiều và dễ làm, cậu em vợ ngỏ ý từ nay làm chung.
Cái làm anh khác người trong nghề là không mua theo cảm giác. Anh nói: "ít nhất phải nắm được 60-70% mới làm". Đọc bản thiết kế, trừ khoảng mười lăm phần trăm hao hụt, trừ phần chìm dưới móng, chỉnh theo hãng và năm sản xuất. Vụ hai biển quảng cáo ở Thái Nguyên, giấy tờ ghi mười bốn tấn mỗi chiếc, anh không tin, tự trèo lên đo từng cột, từng thanh giằng, ra tám tấn rưỡi. Khi bán, mỗi biển cân được chín tấn. Có vụ suýt lỗ to, anh cương quyết bảo hạ giá hoặc bỏ. Về sau cậu em vợ nói: "anh không gắt lên thì vụ này anh em mình đi xa lắm".
Người dám trèo lên tận đỉnh biển quảng cáo để đo thay vì tin tờ giấy, đó là người làm nghề tới tận gốc.
Cầu thang sắt có một không hai
Anh tách rõ hai thứ trong nghề. Tính toán, bóc tách khối lượng là sở trường. Sửa chữa, gia công, chế cháo là đam mê, làm cả ngày cả đêm không mệt. Một cậu em mới vào nghề xem anh làm xong chiếc cầu thang sắt thì bảo: "kiểu này chắc có một chứ không có hai". Anh em trong nghề vẫn nói riêng với nhau rằng cầu thang sắt của anh là số hai thì không ai là số một.
Giờ ĐỒ CŨ THANH NGỌC có ba cơ sở: kho đồ cũ ở Sóc Sơn từ cuối 2017, cửa hàng phế liệu do vợ anh quản lý, cửa hàng điện gia dụng ở Cầu Giấy mở cuối 2025, khoảng mười người làm cố định. Mỗi tháng sáu bảy chục khách mua hàng, phần lớn là khách quen và người được giới thiệu.
Lo cho những người không bỏ rơi mình
Hỏi anh tự hào điều gì, anh không kể chuyện tiền. Anh kể nghề này cho anh lo được cho vợ con, phụng dưỡng ông bà nội lúc cuối đời, giúp lại các cô, những người duy nhất không bỏ rơi anh khi anh rời nhà tự lập, và giúp được các em. Một người đi lên từ ghế đá công viên mà việc đầu tiên nghĩ tới là trả nghĩa, đó là cái gốc làm nên chữ tín của anh.
Hai fanpage và một tiếng mỗi tối
Anh tự nhận mình hướng nội, ngại lên mạng. Riêng dựng một video sửa chiếc tủ bảo quản nhà anh Sinh đã mất ba bốn tiếng, sửa một bài viết mất hai tiếng. Sổ sách thì một việc làm ba lần: ghi sổ tay, gửi nhóm Zalo, rồi nhập lại Excel. Anh đang giao cho trợ lý AI nhận video quay thô lúc sửa chữa, thu mua, thanh lý để dựng lại, viết bài đúng giọng anh và đăng lên các trang, rồi gom số liệu thu chi, nhập xuất tồn thành báo cáo để định hướng mặt hàng. Anh tự đặt mốc sau hai tuần, mỗi ngày trên hai fanpage chính phải có ba video và hai bài viết, không đạt thì xem lại cách làm. Cái đích anh muốn là mỗi tối chỉ còn dành một tiếng cho mạng xã hội. Người đã tự học nghề qua mười bốn xưởng giờ lại tự đặt bài kiểm tra cho mình, cho thấy anh Thanh đã tìm được con đường để đưa tay nghề thật của mình tới nhiều người hơn.
Cá bơi ngược dòng
Câu anh luôn giữ: "ngừng học hỏi ngừng phát triển là ngừng thở". Anh nói thêm, cá xuôi dòng là cá chết. Hai mươi năm qua anh toàn bơi ngược, từ ghế đá công viên tới ba cơ sở mang tên mình.
Chúc mừng anh Thanh. Chúc những video sửa đồ của anh tới được thật nhiều người như anh Sinh, chúc kho đồ cũ Sóc Sơn ngày càng đông khách ở xa, và chúc anh giữ mãi cái tính không giấu nghề đã làm nên Thanh Ngọc.