Một mét sáu đất nhường nhau và người lính về giữ ấp Tân Đông của anh Từ Ngọc Minh ở Tây Ninh

Cuối tháng 12 năm 2015, sau gần mười tám năm trong quân ngũ, anh Từ Ngọc Minh chính thức rời đơn vị về nhà. Ở đơn vị, ngày nào cũng có anh em đồng đội. Về tới nhà, cái trống trải ập đến ngay buổi sáng đầu tiên.

Khi trao đổi với tôi, anh tả những ngày ấy bằng một câu mà ai từng rời một tập thể gắn bó đều thấy mình trong đó: "Tự nhiên sáng dậy lạc lõng, không ai rủ mình làm gì hết, đi không ai gọi, ngủ quên không ai đánh thức." Anh buồn, bơ vơ một thời gian. Rồi anh đứng dậy theo cách của một người lính: đi về phía con người.

Đi tìm nơi có nhiều người để gặp

Anh mở một quán cà phê để mọi người tới hát với nhau. Anh học đàn, học hát từ một người bạn và ở trung tâm dạy nhạc, rồi đi đánh organ cho các đám cưới. Khi dịch bệnh tới, nhạc đám cưới không còn thu nhập, anh chuyển sang nhận thầu xây nhà.

Tháng 1 năm 2023, anh về nhận nhiệm vụ Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ấp Tân Đông, xã Tân Phú, tỉnh Tây Ninh. Ấp có 1.339 hộ. Nhìn lại quãng đường từ quân ngũ tới quán cà phê, tiếng đàn đám cưới, công trường xây nhà, tôi thấy một sợi chỉ chung: lúc trống trải nhất, anh không thu mình lại, anh đi tìm chỗ có người. Người như vậy về làm việc với dân là đúng chỗ.

Bảy năm làm công tác chính trị trong quân ngũ

Anh học quân sự, nhưng từ cuối năm 2008 tới cuối năm 2015, suốt bảy năm, anh làm trợ lý chính trị: công tác cán bộ, dân vận, công tác Đảng, tuyên huấn, công tác thanh niên. Không có trường lớp riêng nào cho phần việc ấy. Anh nói thật: "Học quân sự, nhưng về làm thì sếp trái ngành, nên tự rèn, sau thành kỹ năng hồi nào không biết."

Thứ anh mang từ quân ngũ về ấp là tính siêng năng, thói quen tự học và kỹ năng dân vận. Ba thứ ấy nghe giản dị, nhưng đó chính là vốn liếng của một người cán bộ cơ sở được dân thương.

Cánh cổng luôn có số điện thoại

Bà con tìm anh bằng cách tới thẳng nhà. Không gặp thì trên cổng có để sẵn số điện thoại, họ gọi. Nếu anh đang ở gần, anh tới thẳng nhà họ luôn. Mỗi ngày ít nhất hai mươi lăm cuộc gọi thường, hai mươi tới ba mươi cuộc gọi Zalo, còn tin nhắn thì anh chịu không nhớ nổi. Mùa cao điểm làm giấy tờ còn nhiều hơn. Người tìm anh nhiều nhất là các cụ và bà con nông dân từ bốn mươi tuổi trở lên, lo chuyện đất đai, nhà cửa, bảo trợ xã hội, thủ tục hành chính.

Anh chọn cách gần dân: thường xuyên đi từng nhà, nắm thông tin, hộ nào khó thì giúp, nhất là các cụ neo đơn không ai chăm. Trong ấp có một bà cụ không chồng con, một mình nuôi người em trai đau ốm. Anh hay ghé tặng quà, dọn dẹp nhà cửa cho bà. Tới khi người em mất, chính anh đứng ra lo ma chay.

Một cánh cổng ghi số điện thoại, một người sẵn sàng tới tận nhà, tôi nghĩ hình ảnh ấy là bức chân dung đẹp nhất của một trưởng ấp.

Một mét sáu đất và tình máu mủ

Chuyện đất đai giữa người trong họ, anh gặp không ít. Có một vụ tranh chấp kéo dài hơn ba mươi lăm năm giữa hai nhánh anh em chú bác: bên này xây nhà lấn sang bên kia một mét sáu. Anh chỉ rõ bên lấn đã sai vì xây mà không đo đạc. Rồi anh quay sang khuyên bên kia nhường phần đất một mét sáu nhân bốn mét ấy, vì kéo căng ra thì giá trị miếng đất chẳng đáng bao nhiêu, còn cái mất là tình máu mủ. Hai bên đồng ý. Hơn ba mươi lăm năm vướng mắc được gỡ bằng một lời khuyên đặt tình thân lên trên mét đất.

Anh cũng từng giúp một người chú trong ấp không biết chữ suýt mất mảnh đất năm trăm mét vuông cha mẹ để lại. Anh liên hệ địa chính, đề nghị tạm dừng để chờ xác minh, và cuối cùng chú nhận lại được đất của mình sau tám năm. Anh chỉ kể gọn: chú mừng lắm. Với người nông dân, mảnh đất cha mẹ để lại là cả gốc rễ của một đời người.

Những người trẻ từng tránh mặt cán bộ

Điều anh vui nhất là nhóm thanh niên từng lầm lỡ trong ấp được cảm hóa. Trước đây gặp cán bộ là các em trốn. Bây giờ gặp anh là chào, là mời cà phê.

Có một em từng lầm lỡ nặng, phải đi cải tạo. Những ngày khó khăn nhất của em, thấy em khát thì anh cho uống nước, sáng hôm sau không ai mang cơm thì anh mua cơm cho em ăn. Cải tạo về, em hoàn lương, giờ đi làm thuê kiếm sống. Một ngụm nước, một hộp cơm đúng lúc người ta không còn ai bên cạnh, có khi giữ được cả một đời người.

Cô bác trong ấp gặp anh thì niềm nở, vui vẻ. Cấp trên không hay khen bằng lời, nhưng ba năm liền, tập thể cán bộ và nhân dân ấp Tân Đông cùng cá nhân anh đều nhận giấy khen về thực hiện nhiệm vụ hằng năm.

Giành lại thời gian cho các cụ

Việc làm anh mệt nhất mỗi tuần nằm ở giấy tờ: khoảng bốn mươi văn bản gửi về, mất chừng bốn mươi giờ để đọc, tổng hợp, phân loại việc nào cần làm, việc nào cần tuyên truyền, có văn bản dài tới một trăm sáu mươi trang. Lâu nay anh tải về, đọc, chép ra trang riêng, đánh máy lại. Anh đang giao cho trợ lý AI đỡ phần đọc, tổng hợp và soạn báo cáo, đặt mục tiêu sau ba tháng thời gian đọc giấy tờ mỗi tuần giảm từ khoảng bốn mươi giờ xuống còn khoảng ba giờ, và nói rõ giờ dư ra để làm gì: đi chăm lo cho các cụ già nhiều hơn. Một người từng gần mười tám năm mang quân hàm nay chịu khó mày mò công nghệ mới chỉ để có thêm thời gian cho dân, đó là nỗ lực rất đáng trân trọng, và anh đã tìm được con đường để chữ "gần dân" của mình đi xa hơn.

Để thời gian trả lời

Câu anh luôn giữ: "Sống cho đàng hoàng, làm việc cho tử tế, giữ lòng cho ngay thẳng. Người đời nghĩ mình như thế nào hãy để thời gian trả lời." Ở ấp Tân Đông, thời gian đã bắt đầu trả lời: bằng những lời chào của các em từng tránh mặt, bằng mét đất hai nhánh họ nhường nhau, bằng nụ cười niềm nở của cô bác mỗi lần anh ghé qua.

Chúc mừng anh Minh. Chúc ba tháng tới những chồng văn bản nhẹ bớt, và mỗi tuần anh có thêm nhiều buổi ghé thăm các cụ trong ấp như anh mong.