Chiếc xe lôi năm xưa và nghề bán tôn sắt loại nào ra loại đó của anh Vũ Văn Tuấn ở Vĩnh Long

"Đừng khó mà lui, đừng mệt mà dừng." Câu ấy anh Vũ Văn Tuấn giữ trong nghề và trong đời. Đặt cạnh con đường anh đi, từ yên một chiếc xe lôi tới chiếc ghế giám đốc một công ty vật liệu xây dựng, mới thấy anh đã sống đúng từng chữ.

Người bạn của tôi ở Giồng Trôm, Vĩnh Long, quê gốc Ninh Bình. Mười hai năm nay anh bán tôn, bán sắt cho thợ hồ và cho những gia đình tự dựng nhà. Khách của anh phần đông đã ở tuổi trung niên trở lên, và điều họ lo nhất khi mua tôn sắt chỉ có một: mua phải hàng kém chất lượng.

Từ yên xe lôi tới ghế giám đốc

Trước năm 2014, anh Tuấn chạy xe lôi. Dành dụm được ít vốn, anh muốn làm lớn hơn, nên theo cậu là ông Phạm Đức Định học nghề bán tôn sắt.

Những năm đầu hàng bán chậm. Anh không bỏ, mà dời cửa hàng sang một vị trí tốt hơn, và từ đó việc buôn bán khá dần lên. Năm 2017, Công ty Đức Định Thành Công ra đời, anh làm giám đốc từ đó tới nay. Tên công ty có hai chữ Đức Định, trùng tên người cậu đã dắt anh vào nghề. Người nhớ gốc như vậy thì đi đâu cũng có chỗ dựa.

Bây giờ công ty có tám người: hai nhân viên bán hàng, hai người làm ở công ty, bốn người chạy xe lôi giao hàng. Chi tiết ấy anh tự nói ra bằng một câu rất mộc: "Tôi từng chạy xe lôi, giờ công ty có bốn người chạy xe lôi." Một người từng ngồi trên yên xe giờ tạo việc làm cho bốn người cùng nghề cũ của mình.

Đôi mắt đọc được từng tấm tôn

Chuyên môn anh tự nhận sâu nhất là phân biệt hàng tốt, hàng kém và tư vấn đúng vật liệu cho đúng nhu cầu. Cái này anh học từ cậu và từ những người đi trước. Cậu dạy anh "phân biệt loại tôn loại sắt tốt sắt không tốt và kinh nghiệm độ mạ tôn nhôm kẽm dày thì bền hơn".

Sau mười hai năm, mẹo anh hay dùng là coi nhãn in trên tôn: độ mạ nhôm kẽm, số zem, số ký có ghi rõ ràng không. Anh giải thích ngắn gọn: "tôn AZ70 là hàng phổ thông còn hàng AZ100 đến 150 là hàng tốt."

Với người mua, hai tấm tôn nằm cạnh nhau trông gần như giống hệt. Với anh Tuấn, chúng khác nhau ở mấy con số in trên lưng, và mấy con số ấy quyết định mái nhà của một gia đình bền được bao nhiêu mùa mưa. Nỗi lo lớn nhất của khách, anh đứng ra gánh thay bằng chính đôi mắt nghề của mình.

Hỏi trước, bán sau

Trước khi tư vấn, anh hỏi khách mua về làm gì. Làm nhà thì anh tư vấn loại bền, chịu được mưa gió. Làm chuồng trại thì có thể dùng gỗ, dùng tôn xốp.

Anh thấy nhiều người cùng nghề nhập hàng kém để lời nhanh: hàng thiếu zem, thiếu ký, độ mạ không đủ. Anh nói thẳng làm vậy không lâu dài, và chọn chỉ nhập hàng chuẩn. Chỗ khéo của anh nằm ở lúc khách muốn rẻ. Anh không đưa hàng thiếu chuẩn ra cho vừa giá, mà đổi sang loại mỏng hơn nhưng vẫn đúng chuẩn: "nếu khách hỏi hàng rẻ thì mình tư vấn dùng hàng mỏng hơn như hàng tôn 3 zem chẳng hạn vẫn bền mà giá rẻ."

Điều anh tự hào nhất là bán hàng đúng tiêu chuẩn, "loại nào ra loại đó". Khách hay khen hàng của anh chất lượng, vừa túi tiền. Giữ được túi tiền của bà con mà không đánh đổi độ bền của mái nhà, đó là cái tâm của người buôn bán biết nghĩ cho khách như nghĩ cho nhà mình.

Dám đổi luật chơi để giữ công ty khỏe

Bước ngoặt lớn nhất trong nghề của anh đến vào năm 2021. Hồi đó anh còn bán thiếu cho khách, và có những khoản bán thiếu không thu về được, cộng lại thành một con số không nhỏ. Công ty vẫn còn tiền dự phòng nên trụ được.

Anh rút bài học ngay. Từ năm 2022, anh đổi hẳn nguyên tắc: chỉ bán tiền mặt, không bán thiếu nữa. Anh chấp nhận mất một ít khách, đổi lại giảm được rất nhiều nợ xấu.

Dám bỏ một thói quen buôn bán đã quen tay nhiều năm, chịu mất một ít khách để giữ cho công ty khỏe và tám người làm cùng mình có chỗ đứng vững, đó là quyết định của một người chủ có bản lĩnh.

Người thợ hồ dạy anh một cách nói

Khách tìm đến công ty chủ yếu qua lời giới thiệu, qua thợ hồ dẫn tới, và vì thấy cửa hàng. Mỗi tháng công ty bán cho khoảng một trăm rưỡi đến hai trăm khách.

Người khách anh nhớ nhất là anh A., một thợ hồ, hay tâm sự và góp ý cho anh để làm tốt hơn. Có lần anh A. dặn: khi giao hàng cho khách thì nói năng nhẹ nhàng, ân cần hơn với người già, người lớn tuổi. Khách của công ty phần đông đã lớn tuổi, nên lời góp ý ấy trúng ngay chỗ cần.

Một giám đốc nhớ mãi lời góp ý của một người thợ, và nhắc tới người thợ ấy đầu tiên khi nói về khách của mình, cho thấy anh làm nghề bằng sự khiêm tốn. Anh tự tóm cách sống của mình: không kiếm tiền trái pháp luật, "chỉ làm việc chân chính, giữ chữ tín và sống tử tế".

Mười hai năm kinh nghiệm thành sách nghề cho nhân viên

Việc tốn công nhất mỗi tuần là đối chiếu sổ sách hàng nhập vào, bán ra, khoảng ba mươi giờ. Anh đang muốn giao cho trợ lý AI ba việc: mỗi tối kiểm tra hóa đơn bán hàng, tổng kết hàng còn trong kho và chỉ ra chỗ lệch; viết khoảng hai mươi bài đăng bán hàng mỗi tuần từ những chuyện thật của anh; và ghi lại kiến thức tôn sắt, những gì cậu dạy, những gì anh tự rút ra, để dạy lại cho nhân viên. Đích anh đặt ra rất cụ thể: đưa ba mươi giờ đối chiếu sổ sách mỗi tuần xuống còn bốn giờ. Một người đi lên từ chiếc xe lôi giờ chủ động tìm cách đưa nghề của mình vào máy, để những gì cậu truyền cho anh không dừng lại ở một người, đó là nỗ lực đáng quý, và anh đã thấy rõ con đường để công ty đi tiếp bằng kinh nghiệm của chính mình.

Những mái nhà bền của người tự xây

Ở Giồng Trôm, có những gia đình đang ở dưới mái tôn anh Tuấn đã đọc nhãn, đã hỏi kỹ mục đích, đã chọn loại vừa túi tiền mà vẫn đúng chuẩn. Họ có thể không nhớ số zem, số ký, nhưng một mái nhà bền qua nhiều mùa mưa thì ai cũng nhớ người đã chọn giúp mình.

Chúc mừng anh Tuấn. Chúc ba tháng tới, ba mươi giờ sổ sách mỗi tuần của anh rút về còn bốn giờ, và những bài viết về tôn sắt loại nào ra loại đó đưa thêm nhiều người tự xây nhà tìm tới cửa hàng của anh.